Veranderen voor de toekomst - ‘Een rijk en veelkleurig boek’

Veranderen voor de toekomst is een bijzonder boek. Het gaat over de toekomst van het vak dat zich bezighoudt met de toekomst van organisaties. Maak je je zorgen over het heden? In deze mooi vormgegeven dikke pil van 450 pagina’s vind je prachtige perspectieven die hoop en inspiratie geven.

kaleidoscoop

Al lezend moest ik regelmatig denken aan de magie van een kaleidoscoop die steeds nieuwe composities toont van kleur en licht. Redacteurs Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam leiden je langs acht thema’s en vijfentwintig hoofdstukken, waaraan in totaal dertig auteurs hebben bijgedragen. Een must-have voor in de boekenkast, voor de zomervakantie én om erbij te pakken als je samen met collega’s werkt aan een betekenisvol vraagstuk in je eigen organisatie.

Het boek is zo rijk en veelkleurig dat onderstaande weergave van de inhoud slechts een eerste indruk geeft. Ik licht kort de acht thema’s toe waarmee de redacteuren de hoofdstukken ordenen. Deze toegevoegde structuur helpt de lezer om samenhang te zien en biedt houvast als je je onderweg afvraagt op welke weg naar de toekomst je inmiddels bent beland. Overigens kun je de hoofdstukken ook prima los lezen.

acht thema’s in Veranderen voor de Toekomst

• Veranderen: nu en in de toekomst gaat over de ontwikkeling van het vakgebied, de professie en de professionals. Naast nieuwe en kritische vragen daarover is er ook aandacht voor de afgelopen vijfentwintig jaar. Daardoor begint de ‘reis’ door het vak en het boek vanuit een brede blik op de context, inclusief de historie.
• Veranderen in een niet-gekende wereld gaat over de context waarin veranderen plaatsvindt en hoe we daar als veranderaars naar kunnen kijken. Daarbij komen onze verhouding tot de natuur, schokbestendigheid en resonantie aan bod.
• Veranderen als verbindingskunst gaat over de aanpak van maatschappelijke vraagstukken, de samenwerking die dat vraagt tussen organisaties en hoe je daaraan als veranderkundige kunt bijdragen.
• Veranderen door samenspel bouwt voort op het methodische vorige deel met voorbeelden van praktische oplossingen voor hardnekkige vraagstukken die van niemand zijn.
• Veranderen als levende praktijk gaat over de verbinding van veranderen en organiseren. Naast een beeld van de toekomst hebben we ook te maken met het inrichten van werkprocessen, besluitvorming en machtsverhoudingen.
• Veranderen voorbij vanzelfsprekendheden gaat over de rol en vaardigheden van veranderaars. Zij helpen in een relationeel proces om betekenis te geven en de gewenste toekomst dichterbij te brengen, behoedzaam en vrijmoedig handelend.
• Anders veranderen gaat over ongewone en verrassende perspectieven om te reflecteren op je eigen praktijk als veranderaar. Hoe stap je in het onbekende, zorg je voor ontstroeving en ontdek je de magie van spelen?
• Veranderen als leerproces gaat over het leren van het veranderkundige ambacht, professionalisering en ook de ontwikkeling van de professie in de afgelopen 50 jaar.
• De toekomst van veranderen gaat over een nieuwe blik op veranderen als kunst en kunde, niet met sluitende antwoorden, maar met open vragen die uitnodigen om mee te denken over een professie in beweging.

meervoudige en brede blik

Veranderen voor de toekomst is geschreven voor veranderaars die willen bijdragen aan vitale organisaties in een mooiere wereld, aldus de redacteuren. Die woordkeus is veelzeggend en anders dan we kennen vanuit reguliere managementboeken. Hun bedoeling is bestuurders, leiders, adviseurs, alsmede docenten en studenten te inspireren om vanuit een meervoudige en brede blik te kijken en te handelen. Het boek is nadrukkelijk niet bedoeld voor verandermanagers die geloven in maakbaarheid, planmatig veranderen en sturen op vooraf gedefinieerde resultaten.

Mijn inschatting is dat het grootste deel van de bijdragen meer te bieden heeft voor veranderaars die er al wat ‘vlieguren’ op hebben zitten. De meeste auteurs schrijven namelijk vanuit rijke ervaring en werken veelal als onafhankelijk adviseur of onderzoeker. Tegelijkertijd is er meer dan voldoende inhoud goed toegankelijk voor ‘nieuwelingen’ die uitgekeken zijn op stappenplannen en kwadranten als platte weergave van de werkelijkheid.

verandervocabulaire

Als veranderkundige ben ik gefascineerd door de taal die organisaties gebruiken om de toekomst te creëren. In de veranderverhalen over de gewenste situatie komen per definitie abstracte begrippen voor, vaak in managementjargon, die een beeld geven van de beweging die hard nodig of gewenst is. Zo zie ik dat ‘doorontwikkelen’ wel voorbij is. We doen nu minstens een transitie, maar liever nog een transformatie.

De auteurs die in dit boek schrijven over veranderen voor de toekomst zorgen voor een flinke uitbreiding van mijn verandervocabulaire en bieden tal van interessante nieuwe invalshoeken voor mij als professional. Ik noem drie voorbeelden van toekomsttaal die mij aanspreekt en waar die voor is bedoeld. 

• Danielle Zandee houdt een pleidooi voor poëtisch activisme, waarmee je als veranderkundige en medebetrokkene in actieonderzoek bijdraagt aan sociale verandering.
• Marijke Spanjersberg attendeert ons op systemische verschilkunst – misschien wel een ambacht – waarbij het zowel gaat om ruimte te maken voor verschil als het overbruggen van verschillen.
• Marloes van der Werf introduceert vrijmoedig veranderen als alternatief voor tegenspraak en verzet, waarmee we wellicht zelf kunnen voorkomen dat we in de situatie komen waarin dit nog de enige mogelijkheden zijn.

leermateriaal

Ten slotte sta ik nog stil bij de hoop die Veranderen voor de toekomst biedt. Hoop is van de zeven klassieke deugden het meest gericht op de toekomst. Het is de tegenhanger van angst en zorg en helpt ons, samen met de zes andere deugden, om het goede te doen, voor anderen en voor de wereld. Voor mij zit het hoopvolle in leren.

Ons vermogen om te leren is misschien wel het grootste geschenk dat we als mensen meekrijgen in het leven. Voor hen die dit vermogen ten goede kunnen en willen inzetten, is dit een boek vol leermateriaal. Het bevat kleine en grote lessen, staat boordevol voorbeelden en is bijna altijd gericht op samen veranderen. De vijf paden voor het vervolg waarmee Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam eindigen, gaan daar ook allemaal over. Ik hoop van harte dat Veranderen voor de toekomst iets bij u losmaakt en uitnodigt om bij te dragen aan een mooiere wereld.