Veranderen voor de toekomst - Tijdsbeeld, aansporing en aanwijzing ineen

Ons vak van organisatieadviseur verandert, omdat de wereld om ons heen dat ook doet. Daar zijn we bepaald niet onbezorgd over, maar ook niet machteloos, hoewel het wel een zoektocht is. Talloze webinars, podcasts en kennissessies voor adviseurs van de laatste tijd gaan erover: wat zien we om ons heen gebeuren, hoe verhouden we ons daartoe en wat staat ons te doen als adviseurs?

Positie kiezen

Op deze vragen geven Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam in de bundel Veranderen voor de toekomst een ondubbelzinnig antwoord: ‘Met oog op de toekomst het goede doen. (…) Dat is wat ons te doen staat,’ staat er in de afsluitende beschouwing. En daarmee kiezen zij niet alleen positie, maar laten ze ook zien hoe het vak van organisatieadviseur ingevuld kan worden, of eigenlijk moet worden: we hebben zelf een plek in de systemen die we mede beïnvloeden; onze opdracht is om te werken aan een mooiere wereld.

30 auteurs die kleur bekennen

De stellingname van beiden vormt de afsluiting van een bundel met niet minder dan 25 hoofdstukken, 9 delen en 30 auteurs die kleur bekennen. Auteurs die allen op hun eigen wijze werken aan het veranderen van organisaties, netwerken of ecologische systemen. Ze bieden de lezer een kijkje in hun hoofden en werkwijzen en laten zien op wiens schouders ze staan.

Dat maakt de bundel sowieso tot een boek van duurzame waarde: het zal ons, ook in de toekomst, laten zien waar we in het begin van deze eeuw als beroepsgroep mee worstelden, hoe we nadachten over onze identiteit en de ambities en drijfveren onder ons vak. Een vak dat alleen aan de buitenkant nog lijkt op wat het al decennia is: werken aan het oplossen van vraagstukken in opdracht van een betalende klant, met een begin en eind en daartussen iets dat werd geïmplementeerd.

curatoren van een collectie

Veranderen voor de toekomst leest als een dialoog in zichzelf. En daarin is het meesterlijk van opzet. Het laat zien hoe we als organisatieadviseurs als veranderaars kunnen optreden, wat daarin de actuele vraagstukken zijn en welke werkwijzen en methoden veranderaars daarbij gebruiken. Het kan haast niet anders dan dat Jaap Boonstra en Marjo Dubbeldam eindeloos hebben gesleuteld aan het boek om zo tot de perfecte melange te komen. Eerder als curatoren van een collectie dan als redacteuren van een reeks artikelen.

Soms neigt het boek daarbij naar abstracties en formuleringen waarvan ik niet precies weet wat ik ermee aan moet. Een formulering als ‘bewust in resonantie te komen met de gevoelskwaliteit van de betrekkingen’ bijvoorbeeld: welke diepere laag wordt hier aangeboord? Wat heb ik nog niet geleerd en de auteur wel? Dergelijke esoterisch aandoende formuleringen irriteren me soms, omdat we naar mijn idee ook weer niet té mystiek of spiritueel over samenwerking tussen mensen in organisaties moeten doen.

Samenwerking in organisaties gaat volgens mij ook over macht en sturing tegenover autonomie, micro-agressie in communicatie tussen mensen, zelfbedrog en spelgedrag of materiële verschillen in beloning die soms tot het obscene af zijn. Zaken die tot disengagement leiden, ervoor zorgen dat er een organisatorische werkelijkheid is die hard en hardnekkig is en deels ook een materiële kant heeft.

beide benen op de grond

Gelukkig zijn er ook bijdragen die je met beide benen op de grond zetten. Net als je denkt dat veranderen geen dagdromen moet worden, is er bijvoorbeeld een bijdrage van René ten Bos. Hij schrijft dat hij ‘een beetje de spelbederver’ wil zijn door zich te richten op de ‘duistere of ronduit griezelige aspecten van verandering’.

Net als je denkt dat onbegrensd de waarheid spreken waarschijnlijk een onbereikbaar ideaal is, zo’n doel dat voor je uitschuift als de horizon, wordt Marloes van der Werf ook heel praktisch en laat zien welke vragen je kunt stellen die uitnodigen tot vrijmoedigheid. Net als je je afvraagt waar de concrete werkelijkheid van sturing en management is gebleven, brengt Kees Tillema welkome nuchterheid in en verkent hij juist de co-existentie van veranderkunde en verandermanagement, van het economische en het veranderkundige perspectief tegelijk.

steen in de rivier

Zo wordt in Veranderen voor de toekomst de eigen tegenspraak georganiseerd en kun je je eigen gedachten voortdurend scherpen aan wat je door de auteurs achtereenvolgens wordt aangereikt. Lees het boek in één keer om die reis te maken en bewaar het daarna als naslagwerk om keer op keer terug te kunnen grijpen op de individuele bijdragen.

De aarde laat ons de grenzen aan de groei zien. Ook andere factoren laten zien dat we leven in een systeem in crisis. Obscene inkomensverschillen. Geopolitieke spanningen. Polarisatie. Maar misschien is er ook een midden, gevormd door mensen die het anders willen doen. Als Veranderen voor de toekomst eraan kan bijdragen dat verschillen er eerst mogen zijn om ze daarna weer te verenigen, is er een steen in de rivier verlegd. Veranderen voor de toekomst is een tijdsbeeld, aansporing en aanwijzing tegelijk.