Hoe word ik een betere CEO?

Het CEO-schap is een van de meest veeleisende en eenzame posities in het bedrijfsleven. De cijfers liegen niet: dertig procent van de Fortune 500-CEO's houdt het binnen drie jaar al voor gezien, en bijna de helft van alle nieuwe CEO's faalt binnen achttien maanden. Tegelijkertijd creëert het bovenste kwintiel aan ondernemingen dertig procent meer waarde dan de middelste zestig procent gecombineerd. Het verschil tussen aanmodderen en schitteren is dus enorm.

Misschien herken je dat gevoel: je hebt de top bereikt, maar de verwachtingen zijn torenhoog en de uitdagingen stapelen zich op. Hoe bepaal je de juiste koers? Hoe krijg je je organisatie mee? En hoe blijf je zelf in balans terwijl iedereen op je let? In dit artikel nemen we je mee langs de belangrijkste inzichten uit de beste managementliteratuur om je te helpen een betere CEO te worden.

Waarom wil je eigenlijk CEO zijn?

Voordat we het over vaardigheden en strategieën hebben, is er een fundamentelere vraag: wat is jouw motief om leider te zijn? Dit is geen filosofische kwestie, maar een praktische. Patrick Lencioni, een van de meest invloedrijke denkers over leiderschap, stelt dat veel topmanagers hun positie ten onrechte zien als een beloning in plaats van als een verantwoordelijkheid. Het CEO-schap is helemaal niet bedoeld om leuk te zijn – het is de belangrijkste positie in de organisatie en vraagt om dienend leiderschap.

Leiders die om de verkeerde redenen CEO worden, zoeken vaak naar geld, macht of roem. Maar zelfs als die drijfveren niet dominant zijn, kan het verlangen naar een 'leuke baan' je op het verkeerde been zetten. Vraag jezelf af: ben je bereid om de taken op je te nemen die niemand anders wil doen? Kun je de moeilijke gesprekken voeren? Ben je bereid om te dienen in plaats van gediend te worden?

Een sterke start als CEO: het venijn zit in de eerste maanden

Als je eenmaal de rol van CEO hebt aanvaard, begint het eigenlijke werk. En die eerste periode is cruciaal. Afhankelijk van hun start kunnen briljante CEO's lang worstelen, terwijl minder ervaren CEO's al vroeg kunnen schitteren. Het verschil zit hem niet in talent, maar in hoe je de transitie benadert.

Effectieve CEO's begrijpen dat onboarden als CEO precair is. Dit is een periode van onzekerheid en verandering – een ware transitie voor alle betrokkenen. De beste CEO's negeren de menselijke kant niet, maar besteden juist aandacht aan het transitieproces zodat het als katalysator dient voor verandering en vernieuwing. Het probleem? De meeste nieuwe CEO's hebben weinig praktische ervaring met dergelijke transitieprocessen, wat nog ingewikkelder wordt als je er middenin zit.

De zes verantwoordelijkheden van excellente CEO's

Wat onderscheidt de beste CEO's van de rest? McKinsey-onderzoekers analyseerden data van meer dan 7.800 CEO's en voerden diepte-interviews met 67 topbestuurders. Hun conclusie: het verschil zit niet zozeer in wat CEO's doen, maar in hoe ze denken – hun mindset.

Excellente CEO's voeren zes taken tegelijkertijd uit: het bepalen van de richting, het op één lijn brengen van de organisatie, het mobiliseren van teamleiders, het engageren met de raad van commissarissen, het omgaan met stakeholders, en het managen van hun persoonlijke effectiviteit. Op elk van deze terreinen hanteren de beste CEO's een specifieke mindset die hen onderscheidt. Zo zijn ze standvastig in hun visie – het baken op de horizon waar ze op koersen – terwijl ze tegelijkertijd flexibel genoeg zijn om mee te bewegen wanneer de noodzaak daar is.

De mens achter de bestuurder: authentiek en kwetsbaar leiderschap

Er bestaat een hardnekkig beeld van de CEO als onaantastbare leider die alles onder controle heeft. Maar de werkelijkheid is genuanceerder. De CEO is gewoon een mens, kwetsbaar en afhankelijk van anderen. Hij of zij heeft niet alle antwoorden, en elke stap wordt geregistreerd. Geen proefperiode, geen herkansing.

Wat drijft Nederlandse executives eigenlijk? Onderzoek onder bijna 400 executives laat een intrigerend beeld zien van de mens achter de leider. Onder het repertoire van gedrag spelen sociaalpsychologische interacties die emotioneel geladen zijn en beïnvloed worden door persoonlijke motieven en wilskracht. Effectieve bestuurders functioneren niet door perfect te zijn, maar door authentiek, veerkrachtig en moreel te willen handelen in een turbulente omgeving.

Leidinggeven aan jezelf: je brein als CEO

Voordat je effectief leiding kunt geven aan anderen, moet je eerst leren leidinggeven aan jezelf. Neuropsycholoog Margriet Sitskoorn introduceert het concept van het 'CEO-brein' – de executieve functies in je hersenen die bepalen hoe goed je kunt plannen, focussen en beslissingen nemen. In onze huidige prikkel- en stressvolle wereld is het ontwikkelen van deze functies essentieel.

De beste versie van jezelf worden vraagt om het trainen van vaardigheden die je in staat stellen om doelen te bereiken ondanks afleidingen en tegenslagen. Dit gaat verder dan traditionele managementvaardigheden; het raakt aan de kern van wie je bent en hoe je functioneert onder druk.

Wetenschappelijke basis: wat maakt leiderschap echt effectief?

Over leiderschap wordt met veel stelligheid geschreven en gesproken – tegeltjeswijsheden, stappenplannen en wijsheid achteraf. Maar wat zijn nu werkelijk de factoren die maken dat een leider invloed uitoefent? Wetenschappers Janka Stoker en Harry Garretsen onderzochten dit grondig en komen tot een nuchtere conclusie: goede leiders zweven niet. Ze gebruiken geen vage concepten en staan niet los van hun omgeving.

Opvallend is hun bevinding over de relatie tussen beloning en prestaties. Op de vraag of CEO's hun bonus waard zijn, is het antwoord ontnuchterend: er is geen relatie tussen topverdieners en toppresteerders. In de financiële dienstverlening is er zelfs geen enkele overlap. Dit soort inzichten helpt je om kritischer te kijken naar populaire leiderschapstrends en je te concentreren op wat echt werkt.

Van A naar B: lessen uit de praktijk van een topbestuurder

Theorie is waardevol, maar wat leer je van iemand die veertig jaar in de praktijk heeft gestaan? Jeroen van der Veer was ruim vijf jaar CEO van Shell en deelt zijn lessen over leiderschap in kraakheldere taal. Zijn kernprincipe is eenvoudig maar krachtig: effectief leiderschap gaat over het duidelijk maken waar je nu staat, waar je naartoe wilt, en wat de concrete volgende stappen zijn.

Effectieve leiders kunnen complexiteit vereenvoudigen en een consistente boodschap communiceren. Ze veranderen de bedrijfscultuur door zelf het goede voorbeeld te geven, de trap van bovenaf schoon te vegen, en vrije feedback te stimuleren. Een 'Company First'-mentaliteit bij het selecteren van teamleden is cruciaal – niet 'Me First'. En langere functieperiodes van vier tot zes jaar leiden tot betere prestaties en minder bureaucratie.

Duurzaam presteren: talent is niet genoeg

Waarom blijft de ene organisatie succesvol terwijl andere uiteenvallen? Waarom weet die ene persoon zijn succes te herhalen terwijl niemand dat verwachtte? Het geheim van winnende personen en teams zit niet alleen in talent, maar in de combinatie met vier belangrijke prestatiekenmerken waar – vreemd genoeg – veel organisaties juist niet op selecteren.

Onderzoek onder ruim 1100 professionals en 50 CEO's van bekende Nederlandse bedrijven werpt nieuw licht op selectie en ontwikkeling. De uitkomsten zijn verrassend en dagen je uit om kritisch te kijken naar hoe je je team samenstelt en ontwikkelt.

Vertrouwen versus controle: de balans vinden

In reactie op bedrijfsschandalen zijn er steeds meer wetten en codes gekomen die eisen stellen aan verantwoording, transparantie en risicobeheersing. Maar zijn die regels wel effectief? En wat zijn de bijeffecten?

De werkelijke oorzaken van grote fraudeschandalen waren niet slechte formele governance, maar zonnekoninggedrag van CEO's, hebzucht en geloof in luchtkastelen. Tegelijkertijd beperkt de toegenomen focus op control misschien de kans op ongelukken, maar het motiveert niet en tast ondernemerschap aan. Sturen op vertrouwen – door medewerkers meer beslissingsruimte te geven – motiveert wel en verhoogt de productiviteit. De paradox: meer controle vraagt om meer vertrouwen.

Persoonlijke begeleiding: de waarde van executive coaching

Zelfs de beste CEO kan niet alles alleen. Executive coaching is een bijzondere vorm van begeleiding specifiek voor eindverantwoordelijke managers. Hoe zij functioneren heeft immers een grote impact op de resultaten van de organisatie. Coaching heeft zich ontwikkeld van stigma naar status, van laatste hulp bij disfunctionerende managers tot onontbeerlijke ruimte voor reflectie.

De kern van effectieve executive coaching ligt in het werken met wat 'onder water' ligt: motieven, eigenschappen, overtuigingen, waarden en zelfbeeld. Door persoonlijke ontwikkeling te koppelen aan zakelijke doelstellingen ontstaat duurzame groei.

Een onconventioneel perspectief: leren van de maffia

Soms komen de beste inzichten uit onverwachte hoeken. Wat kunnen reguliere organisaties leren van de Italiaanse maffia? Zonder de criminele activiteiten te verheerlijken, blijken deze organisaties meesters in duidelijke, directe communicatie, strenge selectie aan de poort, en een bonus-malussysteem dat consequenties koppelt aan zowel succes als falen.

Hun directe besluitvorming zonder eindeloze vergaderingen en need-to-know informatiedeling bieden verrassende lessen. Effectieve communicatie is direct en beknopt, zonder overbodige managementtaal. Een verfrissende kijk op leiderschap, loyaliteit en besluitvorming.

Conclusie: jouw pad naar beter CEO-schap

Hoe word je een betere CEO? Het antwoord is niet één magische formule, maar een combinatie van inzichten en dagelijkse praktijk. Begin bij je motief: zie je leiderschap als een verantwoordelijkheid of als een beloning? Investeer vervolgens in een sterke start, want de eerste maanden bepalen vaak het verdere verloop van je tenure.

Ontwikkel de zes kernverantwoordelijkheden – richting bepalen, organisatie aligneren, teamleiders mobiliseren, de raad betrekken, stakeholders managen en je eigen effectiviteit bewaken. Vergeet daarbij niet de mens achter de bestuurder: authentiek en veerkrachtig leiderschap vraagt om zelfinzicht en persoonlijke groei. Train je CEO-brein en baseer je beslissingen op wetenschappelijke inzichten in plaats van managementmodes.

De beste CEO's weten dat groei nooit stopt. Ze blijven leren, reflecteren en zichzelf uitdagen. Ze begrijpen dat controle en vertrouwen hand in hand gaan, en dat de eenzaamheid aan de top draaglijker wordt met de juiste begeleiding. De vraag is niet of je perfect bent – niemand is dat – maar of je bereid bent om te blijven groeien. Welke stap zet jij morgen?