Volgens Annemarie Mars in Leuk is anders verlopen veranderingen in organisaties zelden soepel of plezierig. In plaats van die realiteit te verbloemen, adviseert ze juist de ongemakkelijke kant van verandering centraal te stellen. Over de ‘heftigheid’ die mensen ervaren kun je dan pas samen constructief communiceren. Hoe je dat doet, staat uitgebreid beschreven in haar boek.
Het doel van Mars met Leuk is anders is lezers te leren hoe ze moeilijke gesprekken kunnen analyseren en voeren zonder de relatie of het veranderproces te beschadigen. Met de term ‘heftigheid’ doelt Mars op de emotionele intensiteit die ontstaat wanneer veranderingen impact hebben op iemands werk, positie of zekerheid. Mars houdt van duidelijkheid in taal, maar geeft geen eenduidige definitie van ‘heftigheid’. We moeten het doen met haar verwijzing naar de Van Dale, die het woord omschrijft met begrippen als heftig, driftig, onstuimig, hevig en krachtig.
Niet wegmanagen
Mars benadrukt dat deze heftigheid niet iets is wat je moet wegmanagen. Integendeel: het is een signaal dat de verandering ertoe doet. Als het opvallend rustig blijft, is de kans groot dat mensen niet echt geraakt worden. Daarmee draait ze het klassieke denken over weerstand om. Waar weerstand vaak als een probleem wordt gezien, beschouwt zij het juist als waardevolle informatie. Het laat zien wat mensen belangrijk vinden, waar zorgen zitten en waar plannen botsen met de praktijk.
Betrokkenheid versus weerstand
Verandering is volgens Mars zelden leuk. Hoewel organisaties veranderingen vaak positief framen, ervaren veel mensen vooral verlies: van zekerheid, status, routines of overzicht. Enthousiasme is daarom geen realistische verwachting. Weerstand is in dat licht niet altijd een teken van onwil, maar vaak van betrokkenheid. Boosheid, angst, frustratie, cynisme en onzekerheid zijn volgens haar geen uitzonderingen, maar logische en zelfs onvermijdelijke reacties. De uitdaging ligt niet in het verminderen ervan, maar in het begrijpen van wat erachter schuilgaat.
Soorten veranderingen
Mars maakt onderscheid tussen verschillende soorten veranderingen, zoals veranderingen die moeten, die gewenst zijn of die gaandeweg ontdekt worden. Elk type vraagt om een andere benadering. Daarbij ziet ze een belangrijke rol voor leiders en begeleiders van veranderprocessen. Zij moeten niet proberen alles glad te strijken, maar juist ruimte bieden aan emoties en duidelijk zijn over wat vaststaat en wat nog openligt.
Haar advies is duidelijk: ga het gesprek aan, benoem wat lastig is en wees eerlijk over onzekerheden. Tegelijkertijd waarschuwt ze dat taal hierin een cruciale rol speelt. Onduidelijke of verkeerde formuleringen kunnen spanning vergroten of problemen verhullen. Heldere taal helpt om tot de kern te komen en voorkomt dat gesprekken verzanden.
Zeventien gesprekssituaties
Het boek is opgebouwd als een expeditie langs zeventien herkenbare gesprekssituaties, variërend van gesprekken over gedrag en weerstand tot conflicten, afhaken en polarisatie. In elke situatie helpt Mars om begrippen scherp te onderscheiden, zodat je niet alleen beter communiceert, maar ook helderder denkt. De zeventien gesprekken die Mars onderscheidt en die zij telkens in ongeveer zeven pagina’s analyseert, geven inzicht in wat er tussen mensen gebeurt. Ze sluit elk hoofdstuk of elke gesprekssituatie af met vragen voor de lezer.
Tegeltjes
Verspreid door het boek zijn zeventien uitstapjes van elk twee pagina’s opgenomen. Het zijn observaties en ideeën die niet in het strakke kader van het boek pasten en een aanvulling vormen op het voorgaande hoofdstuk. Ze gaan bijvoorbeeld over humor, leedvermaak en verlies. Het laatste uitstapje bevat twaalf ‘tegeltjes’ die betrekking hebben op wat eerder is gezegd, zoals: ‘Een probleem is pas een probleem als het gevoeld wordt’, ‘Als je commitment vraagt, krijg je leeg gedrag’ en ‘Alles wat je nodig hebt, is er al.’ Alleen al deze uitstapjes maken het boek de moeite waard.
Vier kanten
Gesprekssituaties kun je vanuit vier verschillende kanten analyseren: richting, ruimte, reacties en relatie. Dit wordt aangevuld met kijken in drie lagen. Mars onderscheidt een handelingsrepertoire van activeren, kalmeren, agiteren en verdoven. De titels van de zeventien gesprekken en hoofdstukken laten geen twijfel bestaan over het onderwerp: het gesprek over problemen, over wat jullie willen, over feiten en analyse, over opgelegde verandering, met mensen die willen, met mensen die zoekende zijn, het boze gesprek en het fijne gesprek.
Herkenbaarheid
De kracht van het boek ligt in de herkenbaarheid van de situaties en de invalshoek waarbij taal centraal staat. In plaats van standaard communicatietips biedt Mars een diepere kijk op hoe gesprekken werken. Ze vermijdt simpele oplossingen en benadrukt dat er geen garanties of quick fixes zijn, wat haar aanpak geloofwaardig maakt. De consistente structuur van ieder hoofdstuk helpt om de complexe materie overzichtelijk te houden.
Voor ervaren lezers
Mensen die eenvoudige communicatietips zoeken of een licht boek verwachten, worden teleurgesteld. Leuk is anders is een inhoudelijk degelijk boek over communicatie bij verandering, waarin Mars adviseert spanning niet te vermijden. Het boek laat zien hoe je de taal van heftigheid heel precies kunt analyseren - bijna fileren. Het analyseren van wat er gezegd wordt op meerdere niveaus en vanuit verschillende invalshoeken is een vorm van meervoudig kijken die veel vraagt van het analytisch vermogen van de lezer.
Adviseurs, (verander)managers en coaches met ervaring in communicatieprocessen krijgen in Leuk is anders waardevolle inzichten in hoe ze lastige gesprekken kunnen voeren zonder de relatie of het veranderproces te beschadigen.
Over Rudy Kor
Rudy Kor is zelfstandig organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Tot voor kort werkte hij (als senior partner) bij Twynstra Gudde. Hij startte zijn werkzame leven bij Philips in Eindhoven. Als adviseur helpt hij (project)managers bij het effectiever inrichten van hun projecten. Als veellezer wordt hij gedreven door nieuwsgierigheid en schrijft regelmatig boekrecensies.