Zoek op ‘veranderen’ en alleen al Managementboek.nl levert honderden titels op. Waarom dan nóg een boek over dit onderwerp? Omdat Vrijmoedig veranderen een andere, nog altijd ongebruikelijke maar noodzakelijke invalshoek kiest: veranderen begint bij een bewuste houding. Die van vrijmoedigheid.
Marloes van der Werf schreef Vrijmoedig veranderen - Van tegenspraak naar openhartig spreken. Als strategisch adviseur, organisatiepsycholoog, filosoof en veranderkundige houdt zij zich bezig met vraagstukken rond professioneel handelen, vakmanschap en de menselijke maat. Daarnaast doet zij onderzoek naar hoe vrijmoedigheid vorm en ruimte krijgt in organisaties. Dat klinkt abstract, en vraagt om nadere duiding van het kernbegrip.
niet vrijblijvend
Van der Werf grijpt daarbij terug op Michel Foucault, die de vrijmoedige spreker typeert als iemand die zijn vrijheid gebruikt en waarheid boven gemak stelt. Vrijmoedigheid betekent kiezen voor openheid boven stilzwijgen, voor kritiek boven vleierij en voor morele plicht boven eigenbelang. Dat klinkt bepaald niet vrijblijvend. De vraag dringt zich dan ook op: is zo’n houding haalbaar voor ‘gewone’ professionals in alledaagse organisaties?
kleine, bewuste keuzes
Het boek laat stap voor stap zien dat het antwoord ja is. Vrijmoedigheid vraagt moed en inspanning, maar ook nuchterheid en relativering. Het gaat niet om heldendom, maar om het maken van kleine, bewuste keuzes in spreken en handelen. Daarbij hoeft Foucaults verwijzing naar ‘het risico van de dood’ gelukkig niet letterlijk genomen te worden. Wat het boek overtuigend duidelijk maakt, is dat vrijmoedig spreken en handelen essentieel kan zijn bij complexe vraagstukken, waarin onzekerheid en dynamiek de boventoon voeren en eenvoudige oplossingen ontbreken.
Professionele twijfelaar
Tegelijkertijd is dit geen boek voor iedereen. Van der Werf richt zich expliciet op ervaren professionals. In navolging van Miel Otto maakt zij onderscheid tussen de ‘twijfelende professional’ en de ‘professionele twijfelaar’. Dit boek is bedoeld voor die laatste groep: mensen die accepteren dat zekerheid zelden bestaat en die openstaan voor meerdere perspectieven, zonder te vervallen in besluiteloosheid. Professionele twijfel is hier geen zwakte, maar een kwaliteit.
herkenbare situaties
Vrijmoedig spreken betekent ook kritisch zijn. Niet elk hoofdstuk weet even sterk te boeien. Met name het begin en het slot zijn krachtig, terwijl het middendeel minder scherp is. De auteur hanteert regelmatig het adagium ‘minder is meer’, maar brengt dat niet overal in praktijk. De suggestie in de inleiding om hoofdstukken over te slaan is in dat licht veelzeggend. Wie vooral geïnteresseerd is in de praktijk, kan zich ook richten op de cursieve illustraties: herkenbare situaties waarin vrijmoedigheid - of het gebrek daaraan - een rol speelt.
herkenning
De kern van het betoog komt aan het eind helder samen: je herkent wat je kent. Vrijmoedigheid wordt niet altijd als zodanig gezien en kan daardoor gemakkelijk verkeerd worden geïnterpreteerd, bijvoorbeeld als eigenwijsheid of gebrek aan sensitiviteit. Het begint dus bij herkenning, gevolgd door erkenning van het belang ervan.
Die erkenning is niet vrijblijvend. Vrijmoedigheid vergroot inzicht, maakt risico’s bespreekbaar en brengt verschillende perspectieven in beeld. Precies dat is nodig om zorgvuldig om te gaan met complexe vraagstukken en om daadwerkelijk verandering mogelijk te maken.
Vrijmoedig veranderen biedt daarmee een waardevolle, reflectieve kijk op verandermanagement. Geen stappenplan, maar een uitnodiging om anders te kijken en te handelen. Voor wie bereid is die uitdaging aan te gaan, is het een leerzaam en relevant boek.
Over Martin van Staveren
Martin van Staveren is adviseur, auteur, docent en spreker. Hij ontwikkelde het gedachtegoed voor risicoleiderschap. Met zijn bureau VSRM helpt hij organisaties doelgericht om te gaan met risico’s én kansen in complexe situaties. Hij is auteur van Risicogestuurd werken (2015), Risicoleiderschap (2018), Iedereen Risicoleider (2020) en Risicodialoog (2023).