In de zaterdagkrant (NRC, 24/25 januari 2026) lees ik dat Carla Dik-Faber pleit voor één dag per week lummelen. ‘De zondag als gezamenlijk moment om even af te schakelen bestaat niet meer,’ schrijft ze, ‘terwijl de samenleving dat wel goed zou kunnen gebruiken.’ De Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving spreekt zelfs van een ‘hypernerveuze samenleving’, waarin prestatiedruk, versnelling en individualisme zijn doorgeschoten. We hebben ons bevrijd van kerkelijke structuren en gezag, maar zijn in de ban geraakt van alles kunnen en altijd meer willen. De Raad pleit daarom voor meer verbinding en vertraging en voor momenten waarop niets hoeft: lege tijd.
Zou de boeddhistische leer hieraan een bijdrage kunnen leveren?
dialoog
Shoukei Matsumoto is een boeddhistische monnik en filosoof die zich inzet om een brug te slaan tussen boeddhistische wijsheid en de moderne samenleving. Hij schreef meerdere boeken en werkt samen met onder meer de Verenigde Naties en het World Economic Forum. Dit boek is opgezet als een dialoog tussen twee personages, waarin Matsumoto zowel zijn boeddhistische kennis als de inzichten van werkende mensen verwerkt: een zakenman van in de veertig die vaak diep nadenkt over het leven en een tempelpriester van in de zestig die in een bergtempel woont.
aandachtig luisteren
In hoofdstuk 1, Volksboeddhisme, stapt een zakenman na zijn werk een tempel binnen en raakt na een toespraak in gesprek met de tempelpriester. Die legt uit dat de tempel het Nen-boeddhisme volgt, waarin aandachtig luisteren centraal staat. Mensen kunnen niet op zichzelf bestaan: we zijn relationele wezens, verbonden met elkaar en met de wereld, een gedachte die wordt samengevat als interbeing. Vanuit dit interzijn leert het boeddhisme hoe we met anderen kunnen samenleven, zelfs als we hen niet volledig begrijpen.
begroetingen
De zakenman keert terug naar de tempel voor een ochtendbijeenkomst in hoofdstuk 2, Tempelochtend. Daarna spreekt hij opnieuw met de tempelpriester. Hun gesprek raakt aan uiteenlopende thema’s zoals het belang van begroetingen, de ‘ware persoon’, soetra’s als liederen van de Boeddha, goed voorouderschap, schoonmaken als vorm van mindfulness en de kracht van wandelen.
Volksboeddhisme
De zakenman voelt zich geroepen de lessen van zijn maandelijkse tempelbezoeken te delen met de zakenwereld, in hoofdstuk 3, Volksboeddhisme aan het werk. ‘In een tijd van toenemende complexiteit in het bedrijfsleven leek zijn eenvoud precies wat we nodig hebben.’ Hij start een nieuwsbrief voor zijn klanten, waarin hij reflecteert op thema’s als de valkuil van doelgerichtheid, eenzaamheid als kans tot verbinding, de valkuilen van gehechtheid en de constante verandering van alles.
het onoplosbare
In hoofdstuk 4, We worden Boeddha, zijn we drie jaar verder. De zakenman krijgt te horen dat hij kanker heeft en keert terug naar de tempelpriester met de vraag hoe het boeddhisme richting kan geven in tijden van crisis. In hun gesprek benadrukt de priester dat mindfulness niet alleen schuilt in meditatie, maar juist in alledaagse handelingen. Wanneer we geconfronteerd worden met het onoplosbare, wordt aandachtig luisteren essentieel. Wachten krijgt betekenis: ‘Als we het pad najagen, ontglipt het ons, maar als we vol vertrouwen wachten, komt het dichterbij.’
kerninzichten
We zijn opnieuw enkele jaren verder in hoofdstuk 5, De stem die gehoord wordt. De priester is inmiddels overleden en de ziekte van de zakenman is onder controle. Voordat de woorden van de priester vervagen, besluit hij ze op te schrijven. Zo luidt een van de kerninzichten: ‘Werken als een monnik betekent je werk niet zien als een middel tot een doel, maar als een spiegel - een spiegel die toont wie we aan het worden zijn, dag na dag gevormd door onze gewoonten en leefomgevingen.’
Bij een eerste lezing kan de tekst wat zweverig en cryptisch overkomen. Waar gaat dit precies over, en wat heeft het concreet met ons werk te maken? Dit is geen boek om vluchtig te lezen. Juist bij herlezing komt de tekst meer tot leven. Het boek is ook beschikbaar als luisterboek en dat werkt goed: luisterend naar het gesprek tussen beide heren krijgen de ideeën meer ruimte om te landen.
verbinding en vertraging
Of het boek daadwerkelijk de betekenisvolle handvatten biedt voor een bewustere weg voorwaarts die de achterflap belooft, weet ik niet zo goed. Wel staat het boek in het teken van verbinding (alles is met alles verbonden), vertraging (wachten doet ertoe) en momenten waarin weinig hoeft (behalve aandachtig luisteren en het volgen van vaste routines). Dat zijn precies de thema’s waarvoor ook de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving pleit, en waarmee ik deze recensie begon.
Werk als een monnik nodigt uit om er af en toe in te lezen, de woorden en gesprekken op je te laten inwerken en stil te staan bij de filosofische beschouwingen. Het resultaat is een ontspannen leeservaring. Dat is winst. Wat resteert, is de vraag of je jezelf die tijd gunt.
Over Annemarie Smits
Annemarie Smits werkt als projectleider duurzaamheid bij een uitvoeringsorganisatie van de rijksoverheid. Daarvoor was ze IT projectmanager en consultant bij onder andere een grote bank en een internationaal adviesbureau. Daarnaast helpt ze auteurs met het schrijven van hun roman, non-fictie boek of managementboek.