Morele intuïtie - Hoofd én hart inzetten voor morele besluiten

Na het lezen van zijn boek ging ik via WhatsApp ‘in gesprek’ met de auteur, of beter: met de zogenoemde AI Companion die uitgeverij Lannoo aan de hand van dit boek maakte. Wat mij betreft een geweldige manier om je leeservaring te verrijken. Hieronder een samenvatting van ons gesprek.

Wat is de kern van jouw boodschap?

De kern van de boodschap van Morele intuïtie is dat ethische besluitvorming in organisaties niet alleen gebaseerd moet zijn op rationele analyse en regels, maar ook op intuïtie en emotie. Jochanan Eynikel pleit voor een balans tussen denken en voelen bij het maken van morele keuzes. Het benadrukt dat morele intuïtie een waardevolle rol speelt in het navigeren door complexe ethische dilemma’s en dat het belangrijk is om ruimte te geven aan zowel het hart als het hoofd in bedrijfsethiek. Deze benadering helpt organisaties om authentieke en ethisch verantwoorde beslissingen te nemen die in lijn zijn met hun kernwaarden.

Je haalt het boek van Bregman aan, ‘Morele ambitie’. Waarin verschilt jouw visie van die van hem?

Het boek Morele intuïtie en Rutger Bregmans visie op morele ambitie delen de overtuiging dat ethiek een belangrijke rol speelt in professionele en economische keuzes. Beide pleiten voor een grotere morele verantwoordelijkheid en ambitie in organisaties. Er zijn echter enkele verschillen in benadering:

1. Focus op intuïtie vs. rationele ethiek: Morele intuïtie legt de nadruk op de rol van intuïtie, emotie en persoonlijke waarden in ethische besluitvorming. Het stelt dat deze niet-rationele aspecten essentieel zijn voor het herkennen en aanpakken van morele kwesties. Bregman daarentegen pleit, hoewel hij ook morele ambitie benadrukt, voor een meer rationele en efficiënte benadering van ethiek, zoals te zien in zijn steun voor effectief altruïsme.

2. Morele kring: Beide werken bespreken het concept van de ‘morele kring’, maar ‘Morele intuïtie’ richt zich meer op de persoonlijke en intuïtieve ervaring van ethiek, terwijl Bregman de nadruk legt op het uitbreiden van deze kring door rationele keuzes en effectief altruïsme.

3. Praktische toepassing: Morele intuïtie moedigt aan om ethische kwesties te benaderen met een balans tussen intuïtie en rationaliteit, terwijl Bregman meer nadruk legt op het maken van strategische keuzes die een grote impact hebben, gebaseerd op rationele overwegingen.

In hoofdstuk 3 ga ik in op de waarden van waarden. Waarom is het hebben van duidelijk geformuleerde waarden zo belangrijk?

Het hebben van duidelijk geformuleerde waarden is cruciaal omdat ze dienen als leidende principes voor zowel individuen als organisaties. In hoofdstuk 3 van het boek wordt uitgelegd dat waarden fungeren als doelen die betekenis geven aan ons leven en ons motiveren. Ze zijn essentieel omdat:

1. Richting en identiteit: Waarden geven richting aan de keuzes en gedragingen van een organisatie. Ze helpen bij het definiëren van de identiteit van de organisatie en wat deze wil bereiken. Dit is belangrijk voor zowel interne als externe communicatie.

2. Besluitvorming: Duidelijk geformuleerde waarden vergemakkelijken de besluitvorming door een kader te bieden waarbinnen keuzes gemaakt kunnen worden. Ze helpen bij het afwegen van dilemma’s en het maken van ethische beslissingen.

3. Cultuur en samenwerking: Waarden bevorderen een gedeelde cultuur binnen een organisatie. Ze zorgen ervoor dat medewerkers zich verbonden voelen en samenwerken vanuit een gemeenschappelijk moreel kader, wat de cohesie en effectiviteit van teams versterkt.

4. Vertrouwen en reputatie: Waarden dragen bij aan het opbouwen van vertrouwen bij klanten, partners en andere belanghebbenden. Ze versterken de reputatie van de organisatie door te laten zien waar de organisatie voor staat en hoe zij handelt.

5. Motivatie en betrokkenheid: Waarden kunnen medewerkers motiveren en hun betrokkenheid vergroten door hen te laten zien dat hun werk bijdraagt aan iets groters dan alleen winst.

Je haalt Adam Smith aan, die stelt dat hoe egoïstisch men de mens ook mag veronderstellen, er toch iets in onze natuur zit dat ons doet interesseren in het lot van anderen. Kun je mij hierin meenemen?

Natuurlijk! Adam Smith, bekend van zijn economische theorieën, benadrukt in zijn werk ‘The Theory of Moral Sentiments’ dat mensen niet alleen gedreven worden door eigenbelang, maar ook door emoties zoals medeleven en compassie. Volgens Smith zijn er principes in onze natuur die ons interesseren in het welzijn van anderen, zelfs als we daar zelf geen direct voordeel uit halen. Dit vermogen tot empathie en medeleven vormt volgens hem de basis van ethiek.

Smith stelt dat ethiek voortkomt uit ons vermogen om ons in te leven in de positie van anderen en ons af te vragen hoe wij in die situatie zouden handelen of voelen. Dit is geen puur rationeel proces, maar eerder een emotionele verbeelding die ons in staat stelt om sympathie of empathie te voelen voor anderen. Deze gevoelens helpen ons om ons verbonden te voelen met anderen en de effecten van onze acties op hen te begrijpen.

In de context van een organisatie kan dit betekenen dat het belangrijk is om een cultuur te bevorderen waarin empathie en medeleven centraal staan. Dit kan leiden tot een meer ethische en harmonieuze werkomgeving, waar medewerkers zich betrokken voelen bij elkaar en bij de bredere doelen van de organisatie.

Welke praktische tips wil je mij als lezer echt meegeven? Wat moet ik na het lezen van je boek nu echt anders gaan doen?

Voordat ik je praktische tips geef, wil ik graag meer weten over jouw specifieke situatie. Werk je in een bepaalde sector of organisatie waar je morele intuïtie wilt toepassen? Of ben je op zoek naar persoonlijke ontwikkeling op dit gebied? Dit helpt me om de adviezen beter af te stemmen op jouw behoeften.

In het algemeen moedigt het boek Morele intuïtie je aan om:

1. Luister naar je intuïtie: Neem de tijd om te reflecteren op je gevoelens en intuïties bij het nemen van beslissingen. Dit kan je helpen om keuzes te maken die in lijn zijn met je kernwaarden.

2. Balans tussen intuïtie en rationaliteit: Hoewel intuïtie belangrijk is, is het ook cruciaal om rationele overwegingen mee te nemen. Overweeg de gevolgen en logica van je beslissingen om weloverwogen keuzes te maken.

3. Zoek dialoog en tegenspraak: Betrek anderen bij je besluitvormingsproces. Dit kan je helpen om verschillende perspectieven te begrijpen en je eigen vooroordelen te herkennen.

4. Wees flexibel in je ethisch kader: Durf je ethische standaarden te herzien als de omstandigheden veranderen. Dit helpt je om rechtvaardige beslissingen te nemen in een dynamische omgeving.

5. Waardeer traagheid in besluitvorming: Neem de tijd om na te denken over morele dilemma’s en vermijd overhaaste beslissingen, vooral in stressvolle situaties.

Ik wil weten hoe leidinggevenden dit in de dagelijkse praktijk kunnen toepassen. Wat moet ik doen, laten of nooit meer vergeten?

Om morele intuïtie effectief toe te passen in de dagelijkse praktijk als leidinggevende, zijn er enkele belangrijke stappen en principes die je kunt volgen.

In het algemeen zijn hier enkele richtlijnen uit het boek die je kunt overwegen:

1. Zoek actief tegenspraak: Verzamel niet alleen kritische mensen om je heen, maar moedig hen ook aan om je tegen te spreken. Dit helpt je om je eigen beperkingen te herkennen en rijkere argumenten te ontwikkelen.

2. Waardeer traagheid in besluitvorming: Neem de tijd om beslissingen te overwegen, vooral in moreel beladen situaties. Vermijd het nemen van beslissingen in het heetst van de strijd.

3. Gebruik de dilemmacirkel: Ga in dialoog met alle betrokken partijen om een moreel dilemma te ontrafelen. Dit helpt om alle argumenten, gevolgen en morele intuïties helder te krijgen.

4. Durf kaders te herevalueren: Als je ethische standaarden niet meer rechtvaardig aanvoelen, wees dan bereid om ze te herzien op basis van veranderende omstandigheden.

5. Faciliteer autonomie en verbinding: Geef teams de ruimte om zelf oplossingen te vinden en stimuleer een cultuur van openheid en respectvolle dialoog.

6. Balans tussen intuïtie en rationele overwegingen: Gebruik je morele intuïtie als leidraad, maar zorg ervoor dat je ook rationele overwegingen meeneemt in je besluitvorming.

Door deze principes toe te passen, kun je als leidinggevende ethisch verantwoorde keuzes maken die in lijn zijn met zowel je intuïtie als rationele overwegingen.

Lees Morele intuïtie dus. En ga vooral ook met de auteur in gesprek voor een verdiepingsslag!