Zwijgverzuim behandelt een thema dat onmiskenbaar aandacht verdient: de invloed van de overgang in verschillende fasen op het werkende leven van vrouwen. Het boek beoogt het zwijgen rond dit onderwerp te doorbreken door de menopauze expliciet op de agenda van organisaties te plaatsen. Centraal staat de overtuiging dat het ontbreken van openheid leidt tot onnodig verzuim, verminderde inzetbaarheid en daarmee tot economisch verlies. De auteurs nemen de lezer in vier opeenvolgende hoofdstukken mee in dit thema en werken stap voor stap toe van probleemanalyse naar handelingsperspectief.
Taboe
In het eerste hoofdstuk positioneren de auteurs Zwijgverzuim als een noodzakelijk tegenverhaal bij wat zij zien als stil, structureel lijden van vrouwen op de werkvloer. Het centrale uitgangspunt is dat het taboe rond de overgang leidt tot onnodig verzuim: omdat het gesprek ontbreekt, melden vrouwen zich ziek. Hoewel de auteurs expliciet erkennen dat niet alle vrouwen klachten ervaren, ligt de focus nadrukkelijk op de meest problematische gevallen.
Biologie van de overgang
Het tweede hoofdstuk, De biologie van de overgang, opent sterk met een herkenbare constatering: veel vrouwen weten zelf nauwelijks wat de overgang precies inhoudt. Die observatie werkt ontwapenend en maakt dit hoofdstuk relevant. De auteurs nemen de lezer mee langs de belangrijkste hormonen, zoals oestrogeen, testosteron, progesteron, cortisol en insuline, en leggen helder uit welke rol de eierstokken hierin spelen. Ook de verschillende fasen en terminologie rond de menopauze komen aan bod. De overgang wordt overtuigend neergezet als een proces dat niet alleen het lichaam raakt, maar ook het brein en het dagelijks functioneren, bijvoorbeeld via slecht slapen en opvliegers.
Handelingsperspectief voor de werkgever
In het derde hoofdstuk introduceren de auteurs het belangrijkste handelingsperspectief van Zwijgverzuim: de methode van de 3 W’s. Deze gespreksstructuur moet managers en HR-professionals helpen om het gesprek over overgangsklachten zorgvuldig en praktisch te voeren en vormt daarmee het instrumentele hart van het boek. De drie W’s staan voor het verkennen van wat er speelt, wanneer klachten zich voordoen en wat dit betekent voor het functioneren op het werk. Door eerst gezamenlijk te duiden wat iemand ervaart, vervolgens zicht te krijgen op het moment en de context waarin klachten optreden, en ten slotte te bespreken welke gevolgen dit heeft voor het werk, ontstaat een gestructureerd gesprek dat ruimte biedt voor begrip en maatwerk. De kracht van deze methode schuilt in haar eenvoud: zij nodigt uit tot dialoog zonder direct te medicaliseren of problematiseren. Daarmee biedt zij houvast aan leidinggevenden die handelingsverlegen zijn, maar wel ondersteuning willen bieden.
Pleidooi voor openheid
In het slothoofdstuk verschuift de aandacht van analyse naar organisatiepraktijk. De auteurs laten zien hoe aandacht voor de overgang kan worden ingebed in beleid, cultuur en leiderschap, met als doel duurzame inzetbaarheid. Daarmee wordt de cirkel rondgemaakt: van zwijgverzuim naar bespreekbaarheid en structurele ondersteuning. Dit hoofdstuk is het meest normatief van aard. Het pleidooi voor openheid, maatwerk en inclusiviteit sluit aan bij hedendaagse HR-thema’s, zoals vitaliteit en psychologische veiligheid, maar blijft in de uitwerking op hoofdlijnen. Concrete voorbeelden van implementatie en een duidelijke afbakening van verantwoordelijkheden ontbreken, waardoor het hoofdstuk vooral inspireert, maar minder richting geeft.
Grenzen aan organisatieverantwoordelijkheid
Die brede verantwoordelijkheid die bij de werkgever wordt neergelegd schuurt. Van organisaties kan moeilijk verwacht worden dat zij het volledige vrouwelijke levensverloop faciliteren; dat maakt de geschetste rol van de manager soms onrealistisch. Daar komt bij dat de primaire doelstelling van organisaties, zeker in een private context, een winst- of continuïteitsdoelstelling is, die niet vanzelfsprekend verenigbaar is met dit brede zorgende appel.
Bovendien werken vrouwen in Nederland gemiddeld circa 30 uur per week betaald, wat betekent dat de overige 138 in de week hun tijd zich buiten het werkdomein afspeelt en daarmee ook buiten de directe invloedssfeer van de werkgever.
Concluderend
Zwijgverzuim adresseert een relevant en onderbelicht thema. Tegelijkertijd blijft de onderbouwing van de centrale redenering beperkt en schiet de empirische basis tekort. Juist daardoor bestaat het risico dat de benadering eerder stigmatiserend werkt dan emanciperend, met name wanneer de nadruk ligt op probleemgevallen en verzuim. Dat neemt niet weg dat de menopauze thuishoort binnen een integraal HR-beleid gericht op levensfasebestendige en duurzame inzetbaarheid. In die bredere context kan het boek dienen als aanzet tot bewustwording en gesprek, mits het wordt gelezen met de nodige nuancering en kritische distantie.
Over Elmas Duduk
Elmas Duduk is psycholoog en bedrijfskundige. Als expert Lerende Organisaties en Veranderkundige begeleidt zij gerenommeerde organisaties bij complexe verandertrajecten, inrichtingsvraagstukken en kennismanagement. Zij is auteur van de boeken Crossmenstorschap en Comforttransitie.