trefwoord
Paritas creditorum: gelijkheid van schuldeisers
Paritas creditorum is een fundamenteel juridisch beginsel in het insolventierecht. Het betekent letterlijk 'gelijkheid van schuldeisers' en houdt in dat alle schuldeisers in beginsel gelijk moeten worden behandeld bij de verdeling van de opbrengst wanneer een schuldenaar failliet gaat. Dit gelijkheidsbeginsel voorkomt dat sommige schuldeisers willekeurig worden bevoordeeld ten koste van anderen.
In de praktijk blijkt dit beginsel echter complexer dan het op het eerste gezicht lijkt. Want wat betekent gelijkheid precies? En welke uitzonderingen zijn er op deze regel?
Boek bekijken
Theorie en praktijk: een spanning
Het beginsel van paritas creditorum klinkt rechtvaardig en logisch. Toch wordt het in de praktijk op tal van manieren doorbroken. Zekerheidsrechten zoals hypotheek en pand geven bepaalde schuldeisers voorrang. Ook wettelijke voorrechten zorgen ervoor dat niet alle schuldeisers gelijk zijn. De fiscus en werknemers genieten bijvoorbeeld bescherming die andere schuldeisers niet hebben.
Deze uitzonderingen roepen de vraag op: is het gelijkheidsbeginsel dan wel zo fundamenteel als vaak wordt beweerd? Of is het veeleer een uitgangspunt dat in de praktijk meer uitzondering dan regel kent?
Boek bekijken
Spotlight: M.J.M. Franken
Boek bekijken
Moderne ontwikkelingen: de WHOA
De invoering van de Wet Homologatie Onderhands Akkoord (WHOA) in 2021 heeft nieuwe vragen opgeroepen over de reikwijdte van paritas creditorum. Deze wet biedt bedrijven de mogelijkheid schulden te saneren zonder formeel faillissement. Daarbij kunnen schuldeisers worden gedwongen een akkoord te accepteren, zelfs als zij dat niet willen.
Dit raakt aan de kern van het gelijkheidsbeginsel: mogen sommige schuldeisers meer verliezen dan anderen? De WHOA laat zien dat het paritas creditorum-beginsel niet absoluut is, maar moet worden afgewogen tegen andere belangen zoals werkgelegenheid en economische continuïteit.
Boek bekijken
Het paritas creditorum-beginsel is niet zozeer een absolute regel, maar veeleer een uitgangspunt dat richting geeft aan de wijze waarop we over verdelingsrechtvaardigheid denken bij insolventie. Uit: De rol van de paritas creditorum bij een faillissement
Rangorde en zekerheidsrechten
In de praktijk worden schuldeisers ingedeeld in verschillende categorieën. Separatisten hebben zekerheidsrechten en kunnen zich verhalen op specifieke goederen, los van de boedel. Preferente schuldeisers genieten wettelijke voorrechten. Concurrente schuldeisers delen naar evenredigheid in wat er overblijft.
Deze rangorde lijkt haaks te staan op het gelijkheidsbeginsel. Toch wordt dit systeem niet als onrechtvaardig ervaren, omdat de voorrechten hun grondslag vinden in de wet of in vrijwillig aangegane zekerheden. Het gaat dus niet om willekeurige ongelijkheid, maar om gerechtvaardigde verschillen.
Boek bekijken
Selectieve betalingen in het zicht van faillissement Belangrijk inzicht: selectieve betalingen kort voor faillissement zijn niet toegestaan, omdat dit het gelijkheidsbeginsel ondermijnt. De wet beschermt actief tegen onevenredige bevoordeling van bepaalde schuldeisers.
Conclusie: een flexibel rechtsbeginsel
Paritas creditorum blijft het fundament van ons insolventierecht, ook al wordt het voortdurend uitgedaagd. Het beginsel dwingt ons na te denken over rechtvaardigheid bij de verdeling van schaarse middelen. Tegelijk erkent de wetgever dat blinde toepassing van gelijkheid niet altijd het beste resultaat oplevert.
De kunst is om het evenwicht te vinden tussen gelijkheid als uitgangspunt en maatwerk waar dat nodig is. Moderne instrumenten zoals de WHOA en pre-pack regelingen tonen dat het juridische denken hierover voortdurend in beweging is. Voor juristen, curatoren en ondernemers blijft het essentieel dit spanningsveld te begrijpen.
