Fopfeminisme - ‘Messcherpe analyse’

Hoe kan het dat er geen enkele ophef ontstond toen Nederland op de wereldwijde ranglijst voor gendergelijkheid en vrouwenrechten daalde van de 28e naar de 43e plek? Lisa Loeb was verbijsterd en besloot op onderzoek uit te gaan. Ze schreef het bevlogen en stevig onderbouwde Fopfeminisme - Hoe Nederland zichzelf voor de gek houdt over de emancipatie van de vrouw.

De keukentafel

Het grote misverstand: vrouwenemancipatie heeft zich via een stijgende lijn sinds de oudheid ontwikkeld, en nu is het wel af. Minister De Geus verklaarde dat al in 2003: het was niet meer nodig dat de overheid zich ermee bemoeide. Vanaf dat moment krijgt de keukentafel de schuld van genderongelijkheid. Want als vrouwen niet of parttime werken en als zij verreweg de meeste zorgtaken op zich nemen, dan is dat het gevolg van een eigen keuze die in overleg met de partner (m) is gemaakt. En die loonkloof? Ach, vrouwen moeten maar beter onderhandelen.

Loeb beschrijft en bestrijdt vier mythen die dit gefop in stand houden. De keukentafel staat voor de mythe van de vrije keuze. Daarnaast beschouwen we Nederland als gidsland, dus het idee dat we zo ver achterop raken past niet in ons zelfbeeld. Ook leven we volgens velen in een meritocratie: de beste persoon komt door eigen verdienste wel op de juiste plek terecht, gender speelt geen rol. En ten slotte is er de mythe van de natuurlijke verschillen: vrouwen zijn nu eenmaal geschikter om te zorgen, toch?

Normen worden wetten

Loeb laat zien dat dit mooi klinkt, maar pertinente onzin is. We foppen onszelf en gaan klakkeloos mee in het systeem: zo doen wij dit nu eenmaal. De begijnen in de middeleeuwen waren zelfstandiger dan getrouwde vrouwen, die in Nederland tot 1957 wettelijk handelingsonbekwaam waren. Al hadden ze samen met hun echtgenoot een bedrijf, zoals Loebs oma, dan nog mochten ze geen koelkast kopen zonder toestemming van hun man.

Loeb beschrijft hoe sociale normen tot wet werden verheven en hoe die wetten vervolgens de norm gingen bepalen. Zo blijkt uit de geschiedenis dat vrouwen vooral mochten werken als zij geen banen van mannen afpakten. En als die mannen uit beeld waren, bijvoorbeeld in de 17e eeuw op zee voor de VOC of tijdens oorlogen op het slagveld, dan mochten vrouwen best werken. Maar zodra de mannen en de rust waren teruggekeerd, werden er snel wetten aangenomen die vrouwen zelfs verboden te werken. Zogenaamd om hen te beschermen.

Einde aan het fopfeminisme

De oplossing om gendergelijkheid te bereiken ligt volgens Loeb bij de overheid. Wet- en regelgeving zijn hard nodig om normen te stellen. Op het gebied van ouderschapsverlof, marginale belastingdruk en kinderopvang is er nog veel werk aan de winkel. Niet met een emancipatiebudget dat uitsluitend bedoeld is voor vrouwenemancipatie en vervolgens gedeeld moet worden met lhbtiqa+-rechten, maar met een ministerie dat beschikt over budget, invloed en uitvoeringsbevoegdheid. Met meetbare doelen en structurele monitoring.

Dat dit kan, blijkt uit voorbeelden uit Zweden, Frankrijk, Spanje en IJsland. Ook wijzelf kunnen bijdragen door op ons taalgebruik te letten. Positieve discriminatie heeft immers een heel andere gevoelswaarde dan ‘affirmative action’. Discriminatie willen we tenslotte niet. ‘Pappadag’ zou volgens Loeb helemaal verboden moeten worden. En, mijn favoriet: laten we het nooit meer hebben over vrouwelijk leiderschap. Dat impliceert immers dat mannelijk leiderschap de norm is; daar is geen bijvoeglijk naamwoord voor nodig.

De titel doet misschien vermoeden dat dit een licht en lollig boek is, geschreven door cabaretier Loeb. Maar wie haar langer volgt, weet wel beter. Loeb is een messcherpe analist van het patriarchaat en heeft een heldere visie op wat nodig is om échte gendergelijkheid te bereiken.

Tijdens de boekpresentatie vertelde Loeb dat ze Fopfeminisme eigenlijk 10,5% duurder wilde maken voor mannen, als compensatie voor de gemiddelde loonkloof die nog altijd bestaat in Nederland. Maar ja, dat zou discriminatie zijn, hè…?