Leuk is anders van Annemarie Mars is geen gemakkelijk managementboek dat je vluchtig doorbladert op zoek naar een paar praktische tips. Ik ervoer het vooral als een intensief denkboek dat me dwingt stil te staan bij taal, gedrag en de dynamiek van verandering. Mars laat zien dat veranderingen in organisaties niet alleen draaien om structuren, processen of doelstellingen, maar vooral om gesprekken: het gesprek met jezelf en het gesprek met anderen.
Origineel en verdiepend
Wat mij direct opviel, is haar bijzondere manier van schrijven. Mars is in mijn ogen een echte taalkunstenaar. Ze trekt woorden uit elkaar, onderzoekt nuances en introduceert nieuwe begrippen. Termen als ‘disfunctionele heftigheid’, ‘hekjes’, ‘voor wie?’ en ‘door wie?’ vormen de kern van haar denken. Dat maakt het boek origineel en verdiepend, maar soms ook ingewikkeld. Regelmatig moest ik even terugbladeren om haar gedachtegang goed te volgen. Het is voor mij geen boek dat je gedachteloos uitleest; het vraagt aandacht, concentratie en reflectie.
Fundamentele vragen
Het boek bestaat uit twee delen. In het eerste deel staat het gesprek met jezelf centraal. Daarin stelt Mars fundamentele vragen als: wat wil ik? Waarom wil ik dat? Voor wie wil ik dat? En wie mag het zeggen? Ik vond het sterk hoe zij hiermee blootlegt dat veranderprocessen vaak vastlopen doordat mensen niet helder hebben wat precies het probleem is, wie er last van heeft en wie eigenlijk aan het stuur zit.
Partner, bepaler, helper en inspirator
Vooral haar onderscheid tussen de rollen van partner, bepaler, helper en inspirator vond ik verhelderend. Ze laat overtuigend zien dat veel spanningen ontstaan doordat mensen ongemerkt van rol wisselen. Bijvoorbeeld wanneer iemand zich opstelt als inspirator, maar uiteindelijk toch de rol van bepaler opeist zodra anderen niet meegaan in diens ideeën.
Schaal van heftigheid
Het tweede deel van het boek gaat over het gesprek met anderen en vormt wat mij betreft het sterkste deel. Hier introduceert Mars haar schaal van heftigheid. Ze beschrijft hoe gesprekken kunnen escaleren of juist verstarren, en hoe veranderaars voortdurend moeten balanceren tussen activeren en kalmeren. Vooral haar onderscheid tussen functionele en disfunctionele heftigheid vond ik sterk. Ze maakt duidelijk dat spanning of ongemak niet altijd verkeerd is; soms is het juist nodig om beweging te creëren. Tegelijkertijd waarschuwt ze voor ‘verdoven’: situaties waarin de lieve vrede belangrijker wordt dan echte verandering.
Hekjes
Een van de meest interessante onderdelen van het boek vind ik haar idee van ‘hekjes’. Daarmee bedoelt Mars het scherp onderscheiden van woorden die vaak door elkaar worden gehaald. Zo zet zij hekjes tussen probleem en kans, houding en gedrag, weerstand en boosheid, of overtuigen en urgentie. Vooral dat laatste onderscheid sprak mij aan. Volgens Mars kun je iemand niet overtuigen om iets te voelen; je kunt hooguit je eigen urgentie aankaarten. Ik vond dat een verfrissende gedachte, omdat het gesprekken minder manipulatief maakt en juist meer ruimte geeft aan de ander.
Ook haar kritiek op het praten over houding of mindset vond ik raak. Zij laat zien dat gesprekken over gedrag vaak ontsporen doordat we mensen beoordelen op wie ze zijn, in plaats van op wat ze concreet doen. Dat herken ik sterk uit de praktijk, waar termen als ‘proactief’ of ‘resultaatgericht’ soms meer etiketten worden dan echte observaties.
Abstract
Tegelijkertijd kent het boek voor mij ook een minder sterke kant. De theoretische rijkdom en de vele nieuwe begrippen maken het soms zwaar en abstract. Mars beschrijft zeventien soorten gesprekken en talloze nuances, maar dat vraagt behoorlijk veel van de lezer. Ik merkte dat ik regelmatig dacht: hoe voer je zo’n gesprek concreet in de dagelijkse praktijk? Juist doordat het boek zo conceptueel is, miste ik af en toe een eenvoudigere vertaalslag naar herkenbare situaties.
Waardevol
Desondanks vind ik Leuk is anders een waardevol boek voor iedereen die zich bezighoudt met leiderschap, organisatieverandering of gedragsverandering. Het biedt geen snelle oplossingen, maar wel een diepere manier van kijken naar verandering en communicatie. Voor mij zit de kracht van het boek vooral in het bewust leren kijken naar woorden, rollen en onderliggende gevoelens. Wie bereid is de nodige inspanning te leveren, ontdekt een rijk en scherpzinnig boek dat helpt veranderprocessen met meer nuance en bewustzijn te benaderen.
Over Peter de Roode
Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat.