Zelden heb ik zo’n waardevol, veelzijdig, eerlijk en indringend boek over liefde en verlies gelezen als Over liefde,. Het is met recht een liefdesverhaal én een biografie over een deel van het leven van Pieter en auteur Annegreet van Bergen: over de dood van Pieter en over hoe Annegreet haar leven voortzet na zijn overlijden. Een boek waar je iets aan kunt hebben als je op de een of andere manier hetzelfde hebt meegemaakt of nog gaat meemaken.
Biografie van een huwelijk, een liefde en een afscheid
Niet verrassend is Over liefde, een boek vol emotie. Emoties die je soms van verre ziet aankomen en die je soms onverwacht overvallen en uit balans brengen. Dat een boek over zulke emoties leest als een trein had ik niet verwacht. Het schetst een oprecht, warm en realistisch beeld van Pieter en Annegreet en hun liefde voor elkaar. Vanaf het moment dat ze elkaar leerden kennen tijdens hun eerste date tot aan het overlijden van Pieter. En daarna natuurlijk, zoals de ondertitel ‘de dood en verder leven na verlies’ al aangeeft.
Eerbetoon aan Pieter
In het eerste deel schrijft Annegreet van Bergen vooral over Pieter en haar moeder: wie zij waren en hoe zij uiteindelijk naar hun dood toe groeiden. In het tweede deel komt Annegreet zelf steeds meer in beeld. Waar de portretten van Pieter en haar moeder vooral ontstaan via anekdotes, wordt het beeld van Annegreet indringender doordat zij de lezer meeneemt in haar gedachten. Eerlijk en oprecht, maar altijd met respect voor de ideeën en overtuigingen van anderen over de dood, een naderend afscheid en wat daarna komt.
Tegelijkertijd voelde het boek als een eerbetoon aan Pieter: aan wie hij als mens was en wat hij voor Annegreet betekende.
Dilemma’s en worstelingen
Ongemak wordt nergens uit de weg gegaan. En dan heb ik het over de dilemma’s en worstelingen van Annegreet. Dat begint al bij de schuldgevoelens die zij ervaart wanneer zij denkt dat zij Pieter dood wil. Niet omdat zij hem kwijt wil, maar omdat het haar pijn doet hem langzaam te zien afglijden en omdat het haar als mantelzorger enorm veel energie kost hem bij te staan.
Ook beschrijft zij hoe lastig het voelt om tijdens zijn laatste levensfase leuke dingen te ondernemen zonder Pieter en hoe moeilijk het is om zelf door te leven terwijl hij stervende is. Of hoe zij zich realiseert dat ze steeds vaker commentaar levert op Pieter, die door zijn ziekte steeds minder de man is die hij ooit was. Een inzicht dat haar ertoe brengt daarmee te stoppen.
De combinatie van liefde en dood
Hoewel ik eerder boeken las over liefde én dood, en die ook recenseerde, kwam ik nog nooit een boek tegen dat deze twee onderwerpen zo intens met elkaar verweeft. En hoe.
Op een heel natuurlijke manier word je als lezer gegrepen door de 45 verhalen die Annegreet van Bergen deelt. Vanaf het eerste tot het laatste verhaal houdt ze je aandacht vast, bijna driehonderd pagina’s lang. Met verhalen over liefde is dat misschien niet zo moeilijk, maar als het gaat over sterven, rouwen en verder leven, is dat bijzonder knap.
Bij mij was dat zelfs zo sterk dat ik aan het einde met een gevoel van spijt moest constateren dat alles wat verteld moest worden ook daadwerkelijk verteld was...
De verhalen komen binnen
De dood wordt tegenwoordig minder weggestopt, ook niet in dit boek. Dat blijkt onder meer uit hoofdstukken over Alzheimer, euthanasie, hulp bij zelfdoding en palliatieve sedatie. De verhalen kwamen binnen. Ze ontroerden me en bezorgden me af en toe vochtige ogen, zoals het verhaal over de dood van Pieter.
Maar ook humor ontbreekt niet. De humor van Pieter, Annegreet en anderen zorgt ervoor dat er af en toe sprake is van lachschaamte, een begrip dat oorspronkelijk afkomstig is van auteur en rouwexpert Manu Keirse en dat ook in dit boek wordt genoemd.
Wanneer eindigt rouw?
In eerste instantie viel het me niet op: de titel Over liefde, in rode letters, direct gevolgd door een rode komma, waarna de ondertitel ‘de dood en verder leven na verlies’ in zwarte letters volgt.
In de laatste zinnen van haar boek wijst Annegreet van Bergen daar zelf nog op. Zij schrijft dat haar rouw waarschijnlijk pas eindigt wanneer zij zelf sterft. Dat rouw niet iets is wat je op een lijstje kunt afvinken en dat die komma er niet voor niets staat. Omdat het leven doorgaat voor degene die achterblijft.
En zo zou je dit boek eigenlijk moeten lezen: met situaties, gedachten en gevoelens die je wel of niet herkent, die je wel of niet toelaat en waar je wel of niet iets mee doet. Ieder mens is anders en gaat daar op zijn eigen manier mee om. Zeker wanneer het gaat om de liefde van je leven die doodgaat of is overleden.
Verder leven na het verlies van een dierbare is nooit eenvoudig. Het lezen van Over liefde, zou daarbij steun kunnen bieden.
Over Peter Streefkerk
Peter Streefkerk is eigenaar van Respect Inkoopconsultancy. Hij is actief met interim-management, advisering, projectmanagement, training en coaching op het gebied van contractmanagement en inkoop. Hij is auteur van boeken over contractmanagement en inkopen. Met Octavia Siertsema maakt bij een podcast over aanbesteden.