Wat kan de wereld leren van de briljante Baltische staat Estland? Niet voor niets reizen beleidsbepalers en ondernemers de laatste jaren vaak naar Tallinn om met eigen ogen en oren te ervaren hoe Estland zijn voortrekkersrol verwerft en behoudt op veel vlakken, en om te bezien of de succesverhalen in eigen land te repliceren zijn.
Estland is qua oppervlakte nauwelijks groter dan Nederland en telt slechts 1,35 miljoen inwoners. Met een digitale overheid en een ondernemersklimaat die op diverse ranglijsten in de top vijf, vaak zelfs top twee, scoren, is Estland voor velen een voorbeeld. Het land loopt voorop in mensenrechten, vrijheid, veiligheid, educatie, kindzorg, belastingklimaat, ondernemerszin, start-ups, unicorns, energie en klimaatcontrole. En dat alles ontstond na vijftig jaar bezetting door de Sovjet-Unie. Op 20 augustus 1991 werd de meest recente onafhankelijkheid afgekondigd.
De drijfveren achter de digitale samenleving
Hoe indrukwekkend de feiten op zichzelf ook zijn, ze verklaren niet de oorzaak. Ze maken de toenmalige noodzaak niet inzichtelijk, noch het doorzettingsvermogen van de mensen die deze prestaties sinds 1991 geleverd hebben. Hoe komt het dat datatechnologie zo groot en breed gedragen is in Estland, en wat doet dit voor het welzijn en de economie?
Zo valt te leren dat buitenlandse, bestaande alternatieven veelal onbetaalbaar waren. Met buurlanden die groter en rijker waren, werd Estland gedwongen zelf iets te ontwikkelen om mee te tellen. Het is lovenswaardig dat de angst om autonomie en kwetsbare privacy kwijt te raken, Estland dreef om zelf een dataplatform te bouwen. X-ROAD werd opgericht en, evenals bij andere technologiebedrijven in die tijd, bracht de focus op digitalisatie vooruitgang.
De Nederlandse ambassadeur die momenteel in Estland werkzaam is, vertelde me tijdens een bezoek met senior marketeers aan Tallinn dat zijn voorganger uit het Verenigd Koninkrijk een boek had geschreven vol lessen over Estland: Estonian Lessons van Ross Allen. Eenmaal thuisgekomen bestelde ik het boek direct om meer te leren over de successen van de Estse visie.
Hoe de cultuur voelbaar is in Tallinn
Tallinn is een zichtbare combinatie van een oude binnenstad en vele nieuwe, hoge kantoorpanden in de buitenwijken. Alles is verbonden door uitstekend openbaar vervoer, waarin reizigers van diverse herkomst samengaan. Bovenal is de kalme, ingetogen en soms wat afstandelijke sociale omgang zichtbaar. Esten kijken je niet snel aan. Iets wat terug te leiden is naar de tijd van de KGB: men wist niet wie te vertrouwen was.
Deze voor buitenstaanders voelbare terughoudendheid staat haaks op de grote betrokkenheid die mensen binnen hun eigen gemeenschap tonen. ‘Velen zijn multi-getalenteerd en combineren een betaalde baan met taken binnen het verenigingsleven en koren’, aldus Ross Allen.
Trots is iets wat individuen in Estland zelden uitstralen. De saamhorigheid binnen het eigen taalgebied daarentegen is enorm. Dat strekt zelfs tot het vertrouwen in de overheid, dat dankzij de digitalisering eveneens gegroeid is. ‘In Estonia we don’t trust people, we trust technology’, vertelde een expert van e-Estonia, het voorlichtingscentrum over de digitale samenleving, mij.
Het beste bewijs hiervan is het succesverhaal van de identiteitskaart waaraan vele digitale diensten gekoppeld zijn. Via een smart-ID - kaart en app - ben je verbonden met alle overheidsdiensten. Hiermee kun je bijvoorbeeld digitaal stemmen, zijn alle zorgsystemen gekoppeld en regel je life events zoals huwelijken en scheidingen digitaal. Alles verloopt via digitale formulieren en afspraken. Inmiddels zijn ook loyaliteitsprogramma’s van winkels gekoppeld, en zo verder.
Educatie en efficiency
De efficiency die hieraan ten grondslag ligt, komt voort uit de urgentie voor zo’n laagbevolkt land om met de mogelijkheden die men had - en waarin de EU subsidieerde - snel in te spelen op de digitaliseringsgolf die in de jaren negentig ontstond. Vanuit een sterke toekomstvisie werd educatie volledig gericht op computeronderwijs, exacte vakken, codering en data. Zo adopteerde men digitalisering, met als gevolg dat een hele generatie Estlanders het land innovatie bracht.
Dit, en meer, staat op een zeer begrijpelijke, luchtige en plezierige manier beschreven in Estonian Lessons. Dit Engelstalige boek is verre van elitair en leest als een reisboek. Achtereenvolgens komen historie, samenleving, technologie, educatie, taal, vrijheid, flora en fauna, efficiency, geopolitiek, zingen en sauna aan bod. In de appendix volgt nog een hoofdstuk over geluk.
Tradities en gebruiken
Auteur en voormalig Brits ambassadeur Ross Allen begreep hoe belangrijk het was om de moedertaal te leren tijdens zijn jaren in Estland. Vanuit een oprechte interesse in het land waar hij gestationeerd was, leerde hij tradities en gewoonten kennen en concludeerde hij dat het een heel gezonde levensstijl is. Sommige gedragingen nam hij bij zijn vertrek zelfs mee naar zijn volgende standplaats.
Vele mooie herinneringen aan zijn tijd in Estland tekende hij op in dit boek, omdat niet alleen hijzelf, maar ook vele andere buitenlanders veel kunnen leren van de aanpak die de bewoners van deze ‘briljante’ Baltische staat de afgelopen decennia hebben ontwikkeld.
Dit boek is een aanrader voor mensen die Estland bezoeken, overwegen er te gaan ondernemen of zelfs wonen, en voor toeristen die meer willen weten over de bevolking en hun gebruiken. Zoals in het boek benoemd wordt, bezit Estland veel bewonderenswaardige eigenschappen van Scandinavische landen - maar dan voordeliger.
Over Jeanine Dijkhuis
Jeanine Dijkhuis is Register Marketeer met ruim 25 jaar ervaring. Zij is marketinggeneralist met een voorliefde voor resultaat- en mensgerichte marketingstrategie.