Fawnen is een instinctmatige keuze voor gedrag dat je externe veiligheid beschermt. Oftewel: het beschermt je tegen een ander. Je maakt je klein om geen conflict aan te gaan. Om niet te provoceren. Om erger te voorkomen. In eerdere boeken die ik over fawning las, werd het fenomeen vooral toegeschreven aan vrouwen. Verklaarbaar, omdat vleiend, onderdanig gedrag eerder van vrouwen verwacht wordt dan van mannen. Wij worden geacht meegaand en bescheiden te zijn (helaas, dat is echt nog altijd een breed heersende norm. Een assertieve vrouw is nog steeds al snel een dominante bitch…).
Overal waar hiërarchie is
Clayton beschrijft fawning als een breder systemisch probleem. Met het patriarchaat wel als prominent deel van dat systeem. Zij stelt: overal waar hiërarchie bestaat, is de noodzaak te zien om te fawnen. En wel door de mensen die lager in de rangorde zijn en van wie afwijkend gedrag niet wordt gepikt. Dat komt voor in families, bij racisme, in de politiek, het bedrijfsleven… Nogmaals, het is geen bewuste keuze om dit gedrag te vertonen, maar een instinctieve reactie om je veiligheid te bewaken. Je kop niet boven het maaiveld steken, aan zelfcensuur doen of zelfs aan zelf-gaslighting (het was vast niet zo erg…). Bij velen is het gedrag zo ingesleten dat ze het zien als hun karakter: zo ben ik nu eenmaal! Maar er is een belangrijk verschil tussen een aardig persoon zijn en jezelf structureel tekort doen.
Ont-fawnen
Fawning bevat veel uitgebreide persoonlijke verhalen. Zowel het verhaal van Clayton zelf, over het misbruik door haar stiefvader en de reactie van haar moeder die niets slechts over de man wilde horen. Ook beschrijft ze uitgebreid verhalen van patiënten uit haar werkpraktijk. Deze verhalen lezen als mini-romans, maar voor de rode draad van het boek hadden ze van mij ook wel wat korter gemogen. Nu is het af en toe zoeken naar de inzichten. Die overigens wel zeer de moeite waard zijn. Over ‘ont-fawnen’ bijvoorbeeld: stoppen met al je grenzen negeren. Of liever, zoals Clayton stelt: een nieuwe relatie met jezelf aangaan. Het verschil uitvinden tussen echt gevaar en een trigger. Assertiever worden en leren omgaan met ongemak dat je ruimte inneemt. Er is geen standaardmethode, het is uitvinden wat voor jou werkt.
Beest bij de naam
Je gaat het pas zien als je het doorhebt… Toen ik dit boek las, zag ik ook de theatervoorstelling F*ck Lolita van Het Zuidelijk Toneel, waarin vanuit het perspectief van de 12-jarige Lolita glashelder werd dat zij fawnend meeging in het misbruik (ja, Lolita is een roman over kindermisbruik. Punt.). Ook las ik Jij bent het licht van Marion Pauw, waarin zij zonder dat ze het woord gebruikt, dé ont-fawnroman schreef. Goed dat we ook in de kunst stoppen met de schuld bij de slachtoffers te leggen. Het is hoog tijd om het beest bij de naam te noemen, en fawning net zo bekend te maken als fight, flight en freeze.
Fawning is ‘een must read voor pleasers’, volgens de achterflap. Niet alleen voor mensen die ernstige psychische trauma’s hebben opgelopen door bijvoorbeeld misbruik, maar voor iedereen die zich vaak onbewust te klein maakt. Belangrijk is de boodschap die Clayton meegeeft: het is niet jouw schuld. Hoog tijd om te ont-fawnen.
Over Liesbeth Tettero
Liesbeth Tettero is trainer en coach in het openbaar bestuur (www.publice.nl) en van ambitieuze vrouwen (www.feministerie.nl).