Opiniepeiler Peter Kanne observeert de Nederlander: wat hij wel doet en wat hij niet doet. Kanne ziet een genotzuchtig volkje dat het zich makkelijk laat aanleunen. Hij vreest dat we onvoldoende weerbaar zijn bij bedreigingen. Tegelijkertijd ziet hij dat we niet eens trots zijn op onze verworvenheden en het feit dat we het zo goed hebben. Kanne zou willen dat we meer toevoegen aan de samenleving waarin we leven. In Lang zal ik lekker leven onderzoekt Kanne de domeinen van het leven en maakt hij de balans op.
Een hedendaags tijdbeeld
Kanne neemt de staat van onze welvaart door en benoemt daarbij ook groepen die het minder hebben. Hij doet een oproep aan de overheid om te zorgen voor grip op basisvoorzieningen. Wat volgt is een meanderende geschiedenisles over onze groeiende welvaart en het ontstaan en verloop van ons individualisme. Met zijn eigen familiegeschiedenis van grootouders uit een arm Drents arbeidersgezin illustreert hij hoe groot de vooruitgang in korte tijd is geweest. Individualisme heeft veel goeds betekend voor hoe mensen hun eigen keuzes konden maken en zich verder konden ontwikkelen.
Hedonisme, genotzucht en agressie
Kanne staat uitgebreid stil bij het begrip hedonisme. Eigenlijk vindt hij dat woord niet passen bij het doorgeschoten individualisme dat hij wil beschrijven. Hedonisme benoemt zinnelijk genot als het richtsnoer van menselijk handelen. Uit zijn opinieonderzoek blijkt dat wel mee te vallen, al constateert hij dat veel mensen gevangen zijn door de verleidingen van genot. Genotzucht leidt geregeld tot excessen. Daarbij zijn we assertiever door toedoen van het individualisme, dat zorgt voor korte lontjes en agressieve excessen.
Hoe het ervoor staat
Vanuit zijn opinieonderzoek neemt Kanne het systeem onder de loep. Hij heeft het over emancipatie en loondiscriminatie, over mediaconsumptie en belgedrag, over kinderobesitas en online gokken. Op zo’n beetje alle domeinen van het leven, inclusief natuur en klimaat, beschrijft Kanne hoe het ervoor staat.
Al deze informatie zal weinig nieuw zijn voor de meeste lezers. Toch beschrijft hij zeer animerend de stand van het land, die bij elke volgende generatie weer een stukje genotzuchtiger lijkt te worden. Hij verwijst regelmatig naar recente literatuur of naar zijn oude leermeesters. Het is lichte kost zonder dat het verveelt.
Het systeem doorbreken
Na zeven hoofdstukken te hebben geschreven over de gezapige Nederlander toont Kanne begrip voor de lezer, die steeds heeft moeten aanhoren dat we maar niet tot het goede komen. In het laatste hoofdstuk wil Kanne het niet hebben over de lichtpuntjes, alle mooie bottom-upinitiatieven die voortkomen uit de geestdrift van betrokken Nederlanders. Hij wil het hebben over hoe we het systeem kunnen doorbreken.
De overheid, het bedrijfsleven en burgers houden samen het systeem van genotzucht en een afwachtende houding in stand. Hij heeft het over klokkenluiders en hoe je ‘er zelf iets van kan zeggen’. Heldhaftigheid en grote gebaren zijn niet waar hij naar op zoek is. Een discussie aanslingeren is het kleinste stapje richting verandering. Doorpakken hoeft niet eens van Kanne. Met iets van weemoed eindigt hij Lang zal ik lekker leven met: ‘lager kunnen we de lat helaas niet leggen’.
Over Freija van Duijne
Freija van Duijne was van 2013 tot 2018 voorzitter van de Dutch Future Society. Zij heeft meer dan tien jaar werkervaring als toekomstverkenner en strateeg in diverse overheidsorganisaties. Freija werkt vanuit haar bedrijf Future Motions en geeft trainingen en lezingen op gebied van toekomstverkennen.