De uitspraak: ‘Vrouwen bewegen in het leven met de handrem erop’ blijft na het lezen van Staan en opvallen van Julia Wouters nog lang bij mij hangen. Het is zo’n zin die direct de kern raakt van wat veel vrouwen intuïtief voelen, maar zelden zo helder onder woorden zien gebracht.
confronterend
Het boek leest als een trein. Julia Wouters neemt de lezer mee langs de geschiedenis van de positie van vrouwen en roept daarbij ook herinneringen op. Bij mij vooral de verbazing over hoe recent sommige veranderingen eigenlijk zijn. Dat verkrachting binnen het huwelijk pas in 1991 strafbaar werd, is daar misschien wel het meest confronterende voorbeeld van. Het laat zien hoe sterk systemen doorwerken in wetgeving, cultuur en ons dagelijks handelen.
onzichtbare mechanismen
Wouters schrijft scherp en toegankelijk over de onzichtbare mechanismen die onze samenleving vormgeven. Zoals zij zelf zegt: ‘Een systeem werkt immers als een onzichtbaar web, dat alle sociale verhoudingen en de rolverdeling tussen de seksen structureert.’ Dat maakt duidelijk waarom het niet genoeg is om alleen naar individuen te kijken. Julia vraagt ons om naar het systeem en de cultuur te kijken.
Het boek staat vol passages die je wilt onderstrepen. Bijvoorbeeld: ‘In het bijzijn van mannen plooien vrouwen zich.’ Een pijnlijke, maar herkenbare observatie. Tegelijkertijd blijft het boek niet steken in een verhaal over vrouwen alleen. Wouters laat zien hoe schadelijk het systeem ook voor mannen kan zijn. Ze beschrijft hoe moeilijk verandering is wanneer degenen die profiteren van het systeem geen noodzaak voelen om iets te veranderen, omdat het voor hen goed werkt.
Raakt iedere lezer, man en vrouw
Juist daardoor raakt het boek iedere lezer, man of vrouw. De observatie dat jonge jongens nauwelijks ruimte krijgen voor emoties en daardoor eerder in een fuik van eenzaamheid, verslaving, dakloosheid of zelfs zelfdoding terecht kunnen komen, vond ik schrijnend. Julia wijst erop dat er juist in de leeftijd van 12 tot 14 jaar een interessante fase ontstaat: meisjes zijn dan vaak groter, sneller en sterker zichtbaar op sportvelden en in de klas. Misschien is dat wel een uitgelezen kans om jongens óók kennis te laten maken met zorg, onderwijs en sociale beroepen, en hen te laten ervaren dat kracht meer vormen kent dan stoerheid alleen.
organisaties en leiderschap
Dat maakt het boek ook relevant voor organisaties en leiderschap. Want wanneer mannen leren dat zij sterk moeten zijn, geen emoties mogen tonen en vooral controle moeten houden, hoe kunnen zij dan als leidinggevende werkelijk invulling geven aan hun zorgplicht? Voor mij sluit dit naadloos aan bij de vraagstukken rondom sociale en psychologische veiligheid in organisaties. Wouters biedt daarvoor drie interessante perspectieven: managementlast, cognitieve last en emotionele last. Die zouden met elkaar in evenwicht moeten zijn.
sociale en psychologische veiligheid
Ook haar onderscheid tussen sociale veiligheid en psychologische veiligheid is verhelderend. Zeker wanneer zij micro-agressies bespreekt en laat zien hoe moeilijk het soms is om intenties te bewijzen. Haar vraag: ‘Hoe bewijs je de intenties van iemand?’ raakt een kern in veel discussies over omgangsvormen. In de praktijk weten we allemaal: de toon maakt de muziek. Tegelijkertijd laat Wouters ook zien dat niet alleen mannen zich schuldig maken aan subtiele vormen van macht. Ook vrouwen kunnen, soms vanuit goede bedoelingen, de regie overnemen of zich weinig bewust zijn van hun invloed.
Verderop in Staan en opvallen verschuift de toon van analyse naar handelingsperspectief. Een van de mooiste zinnen vond ik: ‘Van vallen en opstaan, naar staan en opvallen.’ Julia geeft concrete tips die bij mij direct binnenkomen en die ook bevestigen waarom bepaalde keuzes in mijn eigen loopbaan als vrouw hebben gewerkt. Vooral haar uitleg van de ‘small win-strategie’ vond ik sterk: niet wachten op de grote doorbraak, maar kleine stappen zetten die samen wel degelijk beweging veroorzaken.
Staan en opvallen is daarmee veel meer dan een boek over vrouwen. Het is een boek over systemen, macht, sociale verwachtingen en de moed om zichtbaar te worden. Scherp, herkenbaar, soms confronterend, maar vooral inspirerend.
En dat zegt misschien wel genoeg: dit is een boek dat ik direct ga doorsturen naar mijn beste vriendin.
Over Cecile de Roos
Cecile de Roos is eigenaar van Hollands College en werkt als arbeids- en organisatiedeskundige voor verschillende organisaties. Er is geen rol die ze uit de weg gaat. Onderzoeker, ontwikkelaar, adviseur, docent of auteur. Ze heeft een passie voor alles wat mensen op de werkvloer helpt om gezond en veilig te werken. Altijd met de drive om mensen en organisaties te helpen.