Tsundoku is een ode aan het boek. Het ongelezen boek. Het boek dat op de stapel komt te liggen, met de intentie ooit geopend te worden.
Wanneer we als kind bij mijn opa in Scheveningen op visite gingen, was het alsof we een bibliotheek binnenstapten. Zowel de huiskamer als de kamers waar mijn moeder en haar vijf broers en zussen vroeger sliepen, waren tot op de laatste centimeter gevuld met boekenplanken. Denk ik aan opa, dan zie ik een vriendelijke man met benen zo wit als melkflessen. De zon zag hij namelijk zelden. Wat moest je immers op het nabijgelegen strand doen, wanneer er thuis nog zoveel te lezen viel?
Ik weet niet beter dan dat er binnen het gezin waarin ik opgroeide werd gelezen. En nog steeds verslinden mijn ouders het ene na het andere boek. Zo was onze vouwwagen op weg naar Frankrijk standaard te zwaar beladen, omdat er altijd enkele dozen boeken meegingen. En toen ik onlangs voor mijn werk in India was, kreeg ik van mijn oudste dochter het verzoek vooral boeken mee te nemen. Dus stapte ik met een complete serie mysterieboeken het vliegtuig weer in. Het hele pakket kostte omgerekend nog geen 25 euro. Of ik dus niet wat vaker naar India kon om boeken te halen…
Intentie om te lezen
Mijn dochter doet aan tsundoku: het kopen of verzamelen van boeken met de oprechte intentie ze te lezen, om ze vervolgens ongelezen te laten opstapelen in huis. Tsundoku komt uit het Japans en bevindt zich ergens tussen bibliofilie en bibliomanie. Bibliofilie is liefde voor boeken, vaak met waardering voor inhoud, vorm, editie en cultuurwaarde. Bibliomanie is een dwangmatige, ongezonde verzamelobsessie. Tsundoku daarentegen is het kopen van boeken met de bedoeling ze later te lezen, waarna ze ongelezen blijven liggen.
Over tsundoku schreef Taiki Raito Pym een erg leuk boek. Pym laat zien dat achter die groeiende stapels boeken iets heel menselijks schuilgaat: verlangen, nieuwsgierigheid, troost en de stille overtuiging dat al die ongelezen boeken nog toekomst in zich dragen. Wie aan tsundoku doet, koopt boeken niet alleen om ze te bezitten, maar vooral om wat ze beloven. Niet voor niets schrijft de auteur dat boeken in huis wachten op ‘het juiste moment’.
Hoop
Dat raakt aan de echte drijfveer van iemand met tsundoku. Die drijfveer is niet dwang, zoals bij bibliomanie, maar hoop. Hoop op tijd. Hoop op rust. Hoop op een later moment waarop je eindelijk dat ene boek openslaat waarvan je nu al voelt dat het belangrijk voor je kan worden. Pym schrijft dat de aanwezigheid van boeken in huis als geruststellend wordt ervaren. Dat is een cruciaal onderscheid. Bij bibliomanie veroorzaakt het bezitten van boeken eerder onrust en verlies van controle. Bij tsundoku geven boeken juist een gevoel van veiligheid, continuïteit en belofte.
Pym werkt dat mooi uit. Boeken zijn in zijn beschrijving tastbaar, duurzaam en betrouwbaar. Ze waren er vóór ons en zullen er na ons ook zijn. In een wereld die voortdurend verandert, zijn boeken iets wat blijft.
Tijd tekort
Een van de leukste inzichten uit het boek is tegelijk de meest ontnuchterende. Pym rekent namelijk voor hoeveel boeken een mens theoretisch in een heel leven zou kunnen lezen. Als je absurd veel tijd aan lezen zou besteden, kom je volgens zijn berekening uit op 54.788 boeken. Veel, zou je denken. Maar daar zet hij een Google-schatting uit 2010 tegenover van 129.864.880 unieke boeken wereldwijd. En omdat er jaarlijks meer dan twee miljoen nieuwe boeken bijkomen, zou het totaal rond het verschijnen van dit boek ongeveer 154 miljoen zijn.
De conclusie is even simpel als pijnlijk: zelfs als je je leven aan lezen zou wijden, moet je afstand doen van ruim 153 miljoen boeken. En in mijn geval geldt: al lees ik zo’n vijftig managementboeken per jaar, terwijl er alleen in Nederland al zo’n 350 per jaar uitkomen, kom ik nog niet aan een zevende van wat er verschijnt. Au.
En toch is dat volgens Pym niet alleen tragisch. De gedachte dat je nooit alles kunt lezen wat er te lezen valt, veroorzaakt niet alleen frustratie. Ze roept ook iets anders op: een mengeling van melancholie en euforie. Er is meer schoonheid, meer kennis en meer verbeelding beschikbaar dan één mensenleven ooit aankan. Dat besef maakt klein, maar ook levend. Tsundoku is dan niet alleen het opstapelen van ongelezen boeken, maar ook een erkenning dat een mens altijd omringd is door meer mogelijkheden dan hij ooit volledig kan benutten.
Tsundoku is een ode aan het boek. En mag dus ook niet ontbreken op de, wellicht nog ongelezen, stapel.
Over Henk Jan Kamsteeg
Henk Jan Kamsteeg is eigenaar van het trainingsbureau Proistamenos. Hij geeft trainingen en keynotes op het gebied van o.a. dienend leiderschap, inclusief leiderschap en storytelling. Daarnaast is hij auteur van diverse boeken zoals Dienend leiderschap, Spreken met passie; de kracht van storytelling, Inclusief leiderschap en De onzichtbare drempel; de cruciale stap naar dienend leiderschap.