In 2018 verscheen Atomic Habits van James Clear. In 2024 brachten Arjan Broere en Lianne Terpstra met De kleine gewoontes een toegankelijke samenvatting van deze methode uit. Nu komt Clear zelf met het Het Atomic Habits Werkboek: een praktische uitwerking met eenvoudige oefeningen voor het leven dat je wilt leiden.
bijsturen
Atomic Habits gaat over gedragsverandering - en vooral over hoe je die zélf in handen kunt nemen. Als een vliegtuig één procent van koers verandert en die minimale afwijking honderden of duizenden kilometers volhoudt, komt het uiteindelijk op een totaal andere bestemming aan. Slechts door een kleine, consistente bijsturing.
Dat is de kern van Clears gedachtegoed. Kleine gewoontes – gewenst of ongewenst - bepalen uiteindelijk hoe ons leven eruitziet. Eén procent beter per dag betekent aan het eind van het jaar een enorme vooruitgang. Eén procent slechter per dag leidt tot stilstand of zelfs achteruitgang.
Van begrijpen naar toepassen
Volgens Clear draait verandering niet primair om doelen stellen, maar om het aanpassen van het systeem waarmee je je leven vormgeeft. Niet de ambitie staat centraal, maar de methode. Het werkboek wil de stap van het begrijpen van die methode naar het toepassen ervan verkleinen. Want die kloof bestaat. Dit werkboek helpt om kleine, concrete stappen te zetten en gewoontes daadwerkelijk te verankeren.
Het Atomic Habits Werkboek bestaat uit drie delen. In het eerste deel wordt de theorie achter gewoontes uiteengezet: het ‘hoe het werkt’. Als je wilt weten ‘waarom het werkt’, zou ik het basisboek aanraden. Clear neemt de lezer kort mee in de wetenschap van gedragsvorming en laat zien hoe gewoontes ontstaan en waarom ze zo moeilijk te veranderen zijn.
Het tweede deel vormt de uitgebreide kern van het boek: de vier wetten van gedragsverandering. Het werkboek helpt je om deze wetten toe te passen op je eigen veranderingsvraagstuk. Het derde deel richt zich op het volhouden van nieuw gedrag. Hoe zorg je dat het beklijft?
Applied Behavior Analysis
De vier wetten zijn stevig geworteld in de toegepaste gedragswetenschap: Applied Behavior Analysis (ABA). Het is dezelfde theoretische basis waarop ook Tiny Habits van BJ Fogg rust. Binnen de ABC-theorie van ABA wordt gedrag verklaard vanuit drie elementen: een trigger (Antecedent), het gedrag of de gewoonte zelf (Behavior) en de gevolgen (Consequences). Gedrag ontstaat niet in een vacuüm. Het wordt uitgelokt door context en in stand gehouden - of juist uitgedoofd - door de consequenties.
vier praktische ontwerpregels
Clear werkt deze principes in het werkboek, in het tweede deel, uit via vier praktische ontwerpregels:
- Maak gewoontes zichtbaar
- Maak ze aantrekkelijk
- Maak ze eenvoudig
- Maak ze bevredigend
Gedragsverandering wordt daarmee geen kwestie van wilskracht, maar van ontwerp. Je creëert als het ware een ideale biotoop voor de gewoontes die je wilt laten groeien.
behavioristisch
Een logische kanttekening is dat de aanpak sterk behavioristisch van aard is. Gedrag wordt primair benaderd als iets dat je kunt sturen via prikkels en consequenties. Wie de omgeving slim ontwerpt, kan gedrag beïnvloeden. Die kracht is tegelijk de beperking.
Er is relatief weinig aandacht voor intrapersoonlijke processen: overtuigingen, identiteitsvragen of copingmechanismen die onder gewoontes kunnen liggen. Het werkboek richt zich vooral op de context van gedrag en gewoontes, minder op het ‘waarom’ in jezelf. Voor veel lezers is dat juist de kracht: concreet en toepasbaar. Voor anderen kan dat instrumenteel aanvoelen.
Gedrag ontwerpen is één ding. Zien wat er van binnen meespeelt, is iets anders. En soms vraagt duurzame verandering om beide.
biotoop
Niets is zo praktisch als een goede theorie. En dat is waar dit werkboek in uitblinkt. Het is concreet, herkenbaar en stap voor stap opgebouwd. Geen ontwerp- of reflectiestap wordt overgeslagen. Alles is erop gericht om die biotoop zorgvuldig te ontwerpen. Het boek is bovendien letterlijk gemaakt om te gebruiken. De papierkeuze, de ruimte voor notities en de overzichtelijke opzet nodigen uit om te schrijven en te experimenteren. Het Atomic Habits Werkboek is geen leesboek, maar een werkboek in de volle betekenis van het woord.
De stijl is motiverend en helder. Prikkelend zonder belerend te worden. De vertaling vanuit het Engels leest natuurlijk en toegankelijk.
Over Ward Grootens
Ward Grootens is Trainer en Coach op het gebied van (Persoonlijk) Leiderschap. Daarnaast is hij auteur en Podcast-host. In zijn werk put hij uit zijn achtergrond in oa HRM, Organizational Behavior Management, Systemisch Werk en Neuro Linguïstisch Programmeren. Hij brengt door middel van zijn werk zowel individuele leiders als organisaties in beweging.