In Organisatielogica maken we kennis met David Breugems leiderschapsanalysemodel. Zijn drijfveer om dit model te ontwikkelen is dat er van alles en nog wat misgaat in de vertaalslag van de strategische doelen naar het werk van alledag.
synergievoordeel
Door de individualisering in onze samenleving neemt het collectieve gehalte in organisaties af. Daardoor is het ook voor managers steeds moeilijker om synergievoordeel uit samenwerking te halen. De resultaatgerichte aansturing op individuele prestaties maakt het er niet beter op. Extra managementinstrumenten om het werk beter te beheersen, gaan voorbij aan het gegeven dat werknemers zich steeds autonomer gedragen. Mede hierom stelt Breugem voor om het leiderschapsbegrip te verruimen. Leiderschap is volgens hem elke ‘vorm van invloed die op een collega wordt uitgeoefend met de intentie om samen goed werk te leveren’. Zo worden leiderschapsbehoeften vanuit het belang van de organisatie belangrijker dan de personen die daarin moeten voorzien.
leiderschapsanalysemodel
Zijn leiderschapsanalysemodel kent twee lagen: de vraag naar en het aanbod van vormen van leiderschap. De centrale vraag is welke leiderschapstaken moeten worden uitgevoerd. De aanbodzijde komt aan de orde in de eerste drie delen van het boek (170 pagina’s). In deel 4 wordt dit alles modelmatig samengevat (35 pagina’s). In deel 5 wordt de vraagzijde behandeld (45 pagina’s).
Het draait in Organisatielogica om alle typen interacties die een organisatie kan hebben met directe en indirecte belanghebbenden, buiten en binnen de organisatie. Breugem geeft deze relaties weer in vijf circulaire samenhangen, die als een raderwerk in elkaar grijpen.
leiderschapsimpulsen en - behoeften
De centrale cirkel is de motivatiecyclus, waarin wordt ingespeeld op de drijfveren van mensen. De drie cirkels daaromheen zijn de cycli van het creëren van een gezamenlijke context, het vormgeven aan de gewenste sociale positie van iedere medewerker en het definiëren van de voor samenwerking vereiste sociale rollen.
Rondom dit geheel van vier cirkels bevindt zich de cirkel van de klassieke taken van het management, gericht op het bereiken van de organisatiedoelen: contractering, coördinatie en controle. Elke cirkel bestaat uit drie leiderschapstaken die steeds hetzelfde patroon volgen: ruimte bieden, richting geven en reflecteren. Zo ontstaan vijftien leiderschapsimpulsen en de wijze waarop deze moeten worden uitgevoerd om in deze organisatie, in deze tijd en in deze context van ‘goed leiderschap’ te kunnen spreken.
De bespreking van de vraagzijde geeft een systematisch overzicht van alle specifieke leiderschapsbehoeften die kunnen worden onderscheiden, geformuleerd vanuit de doelgroep/de afnemers, de financier/de ondernemer en de arbeidsmarkt/de werknemers. Zo ontstaat een overzicht van alle bedoelingen van het werk, de manieren van sturing op rendement en risico’s en categorieën argumenten voor samenwerking.
conceptueel denkwerk
De leiderschapsimpulsen (aanbod) en de leiderschapsbehoeften (vraag) brengen de vijf cirkels in beweging. Zo ontstaat een schitterend vormgegeven model waarin de samenhang van alles met al het andere in één plaatje kan worden weergegeven. De auteur heeft veel aandacht besteed aan de architectuur en de vormgeving van zijn model: een nogal mechanistisch ogend raderwerk van in verschillende richtingen draaiende tandraderen. Hoe goed de constructie ook in elkaar zit, zijn leiderschapsanalysemodel Organisatielogica vergt nogal wat conceptuele lenigheid om het allemaal te kunnen volgen. Ik ervaar ook een onevenwichtigheid in de hoeveelheid aandacht die de auteur schenkt aan de verschillende onderdelen van zijn model (zie de aantallen pagina’s die ik hiervoor noemde).
Hoe dit alles ook zij, Breugem levert met Organisatielogica een knap staaltje conceptueel denkwerk af, volgens mij vooral goed toepasbaar in de wat grotere organisaties waarin veel hoger opgeleide professionals werken.
Over Teun van Aken
Dr. Teun van Aken is zelfstandig gevestigd organisatieadviseur en managementtrainer te Culemborg. Het gaat in organisaties altijd om resultaten bereiken met mensen. Dit was ook het leidmotief in zijn laatste twee publicaties. Van Aken is (co)auteur van een groot aantal artikelen en boeken.