Communicatie als mindfuck - Wat je moet zien voordat je het doorhebt 

Wij schreven Communicatie als mindfuck vanuit een eenvoudige maar ongemakkelijke observatie: professionals praten veel, maar de ervaring leert dat ze elkaar veel minder vaak begrijpen dan ze denken.

opportuniteitskosten

Kijk naar een gemiddelde vergadering: iemand brengt een punt in. Een ander hoort kritiek. Een derde knikt, maar denkt aan zijn eigen agenda. De voorzitter vraagt of iedereen akkoord is. Iedereen zegt ja, terwijl drie mensen twijfelen, twee iets anders bedoelen en één iemand vooral blij is dat de vergadering bijna voorbij is.

Formeel is er gecommuniceerd. In werkelijkheid zijn er vooral aannames, reflexen en interpretaties door de kamer gevlogen.

Dat is niet alleen irritant, maar ook duur. Slechte communicatie kost vergadertijd, herstelwerk en energie. De echte opportuniteitskosten zitten nóg dieper: in gemiste strategische helderheid, zwakke analyses, vertraagde besluiten, weglekkend vertrouwen en kansen die niemand ziet omdat iedereen denkt dat het duidelijk is.

DE dode hoek van het denken

Ons boek pakt dit aan. We leren je niet nóg beter te zenden, noch bieden we je het zoveelste stappenplan aan voor het geven van feedback. Wat we wél doen, is laten zien dat communicatie vaak misgaat omdat het instrument waarmee we communiceren - ons eigen brein - een stuk minder betrouwbaar is dan we geneigd zijn te denken.

We denken dat we luisteren, maar herkennen vooral wat we al kennen. We denken dat we begrijpen, maar vullen razendsnel in. We denken dat we objectief zijn, maar kijken door een kaartenbak vol ervaringen, belangen, emoties en culturele codes. En het lastige is: dat voelt niet als interpretatie. Het voelt als werkelijkheid.

In het boek noemen we dat de dode hoek van het denken: het gebied waarin aannames, biases, emoties en verdedigingsmechanismen hun werk doen zonder dat we het doorhebben. Daar ontstaan de meeste communicatieve mindfucks. Niet omdat mensen onbekwaam zijn, maar omdat ons brein betekenis produceert nog voordat we merken dat er iets te onderzoeken viel.

psychologisch proces

Neem luisteren. In organisaties klinkt vaak: ‘We moeten beter luisteren.’ Waar, maar te simpel. Luisteren is geen passieve opname van woorden. Je brein registreert niet alleen; het voorspelt, selecteert, vult aan en beoordeelt. Zodra iets bekend klinkt, denken we dat we het snappen. Daardoor verwarren we herkenning met begrip. Hier gaat het al mis. En dan hebben we het nog niet eens over overeenstemming, veiligheid of empathie gehad.

Dit is ook de reden dat we in ons boek communicatie niet benaderen als techniek, maar als psychologisch proces. Samenvatten, doorvragen en concretiseren zijn nuttig, maar werken pas echt als je doorhebt waarom je ze nodig hebt. Je stelt immers geen vraag als je denkt dat je het antwoord al weet of de zaak al begrepen hebt (of duizenden euro’s in communicatietrainingen hebt gestoken).

communicatiemindset

Daarom pleiten wij voor een kijk in de dode hoek van je denken. Een die zal leiden tot een onvermijdelijke verschuiving in je communicatiemindset. Er is geen weg terug en de opbrengst is groot: scherpere besluiten, minder ruis, meer vertrouwen en minder gedoe achteraf. In een tijd waarin organisaties sneller, complexer en gevoeliger worden, is dat geen soft skill, maar grip krijgen op strategie en samenwerking.

Communicatie als mindfuck is voor iedereen die professioneel afhankelijk is van gesprekken, zoals leiders, bestuurders, toezichthouders, rechters, politici en adviseurs. Eigenlijk voor iedereen die weleens dacht: waarom begrijpt die ander nou niet wat ik bedoel?

Ons antwoord: misschien omdat je zelf ook nog niet precies ziet wat er gebeurt - en je het pas gaat zien als je het doorhebt.