Wil je weten waarom het toepassen van eeuwenoude rituelen juist nu verrassend relevant zijn voor organisaties? Wij zijn Jonne Tillema en Anthony Vafi. We schreven een boek over hoe rituelen gedrag en samenwerking in organisaties richting geven.
Verandering loopt vast
We gaan van een tijdperk van constante verandering naar een verandering van tijdperk. Een tijdperk waarin AI steeds vaker invloed heeft op onze besluiten. Tegelijkertijd raakt besluitvorming meer gepolariseerd: teams kijken fundamenteel verschillend naar wat waar of belangrijk is. Aandachtsspannes worden korter, waardoor het lastiger wordt om richting vast te houden. En ondertussen veranderen verdienmodellen en rollen in hoog tempo, vaak sneller dan organisaties kunnen bijbenen.
hardnekkige patronen
Organisaties moeten zich tot deze ontwikkelingen verhouden. Ze moeten meebewegen én de kalmte bewaren.
Maar wie naar de praktijk kijkt, ziet iets anders.
Er wordt veel gesproken over verandering. Over wendbaarheid, eigenaarschap en eigentijds werken. Maar in de dagelijkse praktijk blijkt hoe hardnekkig bestaande patronen zijn. Teams blijven doen wat ze altijd deden, ook als iedereen begrijpt dat het anders moet.
Het blijft een intrigerend mechanisme. Organisaties investeren in verandering, maar organiseren tegelijkertijd de omstandigheden waarin het oude gedrag logisch blijft. En dan is het niet zo vreemd dat gedrag niet meebeweegt.
Dus hoe zorg je dat mensen écht anders gaan werken?
Gedrag volgt context
Ons uitgangspunt in Veranderrituelen is simpel, maar wijkt af van veel gangbare veranderbenaderingen: Gedrag verandert niet door plannen, maar door de context waarin mensen werken.
Die context bestaat uit alles wat mensen dagelijks ervaren: wat aandacht krijgt, wat normaal is, wat wordt beloond en wat betekenis heeft binnen een groep. En juist daar gaat het in veel verandertrajecten mis: de plannen veranderen, maar de context blijft grotendeels hetzelfde.
Rituelen spelen in die context een grotere rol dan we vaak beseffen.
twee niveaus
Rituelen zijn betekenisvolle handelingen die, door herhaling en aandacht, richting geven aan gedrag en onderlinge verbondenheid. Ze sturen daarbij op twee niveaus tegelijk: ze creëren gewoontes (wat doen we hier eigenlijk?) en geven betekenis (waar staan we voor?).
Denk aan een rustdag die het tempo van een gemeenschap bepaalt, aan symbolen die een gedeeld verhaal tastbaar maken, of aan momenten van dankbaarheid die zichtbaar maken wat binnen een groep belangrijk is.
Op het eerste gezicht lijken dit kleine, misschien vanzelfsprekende dingen. Maar juist daarin schuilt hun kracht.
Rituelen creëren context. En in die context volgt gedrag vaak vanzelf.
Rituelen als gedragsontwerp
In Veranderrituelen laten we zien hoe je als leider of veranderaar zulke rituelen bewust kunt inzetten als een vorm van gedragsontwerp. Niet als iets ‘extra’s’, maar als een manier om de dagelijkse praktijk daadwerkelijk te beïnvloeden.
We lichten een tipje van de sluier.
AI heeft nu al grote invloed op hoe we werken, en die invloed zal alleen maar groter worden. Het helpt teams bij beeldvorming, oordeelsvorming en zelfs bij besluitvorming. Daarmee ontstaat een interessante spanning: wanneer ondersteunt technologie ons werk, en wanneer gaan we ons ongemerkt aanpassen aan de logica van het systeem? Voor je het weet verandert een team van opdrachtgever in uitvoerder. Rituelen kunnen helpen om dat kantelpunt zichtbaar en bespreekbaar te maken.
Iets vergelijkbaars zie je bij betrokkenheid. In veel organisaties is dat geen kwestie van motivatie, maar van richting. Waar staan we eigenlijk voor als team? Wat vinden we hier normaal? Rituelen kunnen die vragen concreet maken. Niet als abstracte waarden aan de muur, maar als terugkerende handelingen waarin zichtbaar wordt: zo doen wij het hier.
In Veranderrituelen laten we zien dat dit geen losse voorbeelden zijn, maar onderdeel van een bredere manier van kijken.
Wie rituelen leert herkennen en ontwerpen, kan de context van teams en organisaties bewust vormgeven.
En daarmee iets bereiken wat veel verandertrajecten niet lukt:
gedrag laten ontstaan, in plaats van het te moeten afdwingen.
In Veranderrituelen laten Jonne Tillema en Anthony Vafi zien hoe rituelen de context van teams en organisaties zo vormen dat gedrag daadwerkelijk mee kan veranderen. Bestel het boek bij Managementboek en ontdek hoe je verandering minder hoeft af te dwingen en beter laat ontstaan.
Over Jonne Tillema
Jonne Tillema is docent en veranderkundig adviseur, gespecialiseerd in complexe maatschappelijke transities. Als lecturer aan de Universiteit Twente begeleidt zij honoursstudenten in consultancy- en coachingsvaardigheden, waarbij ze theorie en praktijk verbindt. Daarnaast werkt ze als change management consultant bij Stevin.
Over Anthony Vafi
Anthony Vafi is managing consultant bij Stevin en begeleidt organisaties bij het verbinden van mens en resultaat. Met een achtergrond in psychologie en meer dan tien jaar ervaring in management en consultancy ondersteunt hij leiders en teams, met name in de semi-overheid, energie- en transportsector, bij duurzame verandering.