Feiten lijken er steeds minder toe te doen. Ze worden ervaren als lastige hindernissen in een tijdperk waarin meningen en vage gevoelens de boventoon voeren. Dat zie ik niet alleen in het Witte Huis, maar net zo goed op de werkvloer. Wie zijn ogen en oren openhoudt, kan moeilijk tot een andere conclusie komen.
kritisch denken.
Feiten en rationele (tegen)argumenten kunnen lange tijd worden genegeerd, tot het moment van de waarheid zich aandient en genadeloos toeslaat. De juiste aanpak is dan ook niet het wegpoetsen van ongemak, maar het benoemen, erkennen en zorgvuldig oplossen van problemen via kritisch denken. Daarbij wordt afgerekend met valse argumenten en loze bezwaren.
skills gap-onderzoeken
De tweejaarlijkse grootschalige skills gap-onderzoeken van de Amerikaanse ATD (Association for Talent Development) laten zien dat bedrijven het ontbreken van kritisch denken bij medewerkers steevast op de eerste of tweede plaats zetten. Dat is een zorgelijke constatering, temeer omdat iedereen deze vaardigheid kan leren en toepassen. Toch zie ik dat op het werk - en daarbuiten - te veel klakkeloos wordt geaccepteerd.
constructieve discussie
De gladde praatjes van nepbankmedewerkers en cryptohandelaren halen dagelijks de media. Ook binnen organisaties en teams is het zelden zo dat iedereen exact dezelfde visie heeft op een probleem of kans, inclusief alle bijbehorende parameters. Dat hoeft geen probleem te zijn; integendeel, het biedt ruimte voor constructieve discussie. Schadelijk wordt het bij groupthink en tunnelvisie, wanneer afwijkende inzichten worden genegeerd ‘om de eenheid te bewaren’ - zelfs als dat aantoonbaar contraproductief is. De managementliteratuur staat bol van voorbeelden van de schade die dat aanricht.
analyseren
In zo’n weerbarstige werkelijkheid moet de speurtocht naar de root cause vaak nog beginnen. Pas daarna kan worden toegewerkt naar het beoordelen van mogelijke plannen en oplossingen. Zijn deze degelijk onderbouwd? Zijn alternatieven denkbaar? Welke risico’s zijn logisch en rationeel te verwachten? In theorie klinkt dit eenvoudig, maar constante druk en vergaande versimpeling maken het lastig om problemen echt grondig te analyseren en voors en tegens af te wegen.
besluitvorming en risicoanalyse
Daar komt bij dat quick fixes en ‘brandjes blussen’ vaak worden gezien als daadkrachtig en slagvaardig. In de praktijk pakken haastige beslissingen echter lang niet altijd gunstig uit. In Kritisch denken voor probleemoplossers beschrijf ik daarom verschillende methoden rond diagnostiek en therapie, inclusief besluitvorming en risicoanalyse. Ik laat zien hoe je je eigen duivels advocaat kunt zijn, zodat je pro- en contra-argumenten op hun merites beoordeelt en bizarre of onlogische aannames van tafel veegt.
Na het lezen van het boek kan de lezer het eigen kritisch denkvermogen in een zakelijke context evalueren met behulp van de opgenomen zelftest.
Word kritisch denker
Kritisch denken kan altijd en overal worden toegepast. Als je logisch nadenkt en om opheldering vraagt wanneer je een probleem of antwoord niet begrijpt, ben je al actief bezig met kritisch denken. Blijft een reactie onbegrijpelijk, vaag of irrelevant - of vermoed je misleiding - dan is de volgende stap dóórvragen. Levert ook dat niets op, dan volgt onvermijdelijk de vraag: wie kan mij wél verder helpen?
In dit nog prille AI-tijdperk, met een ongenadige vloed aan informatie, gegenereerde oplossingen en voorstellen, staat kritisch denken tussen jouw AI-prompts en de uiteindelijke kwaliteit van beslissingen.
Word kritisch denker – al is het alleen maar om jezelf te beschermen.
Kritisch denken voor probleemoplossers biedt een helder kader en praktische handvatten voor iedereen die beter wil analyseren, scherpere besluiten wil nemen en weerstand wil bieden aan simplificaties, groepsdenken en misleiding. Het boek is bedoeld voor professionals die hun denkvermogen bewust willen versterken en is uiteraard verkrijgbaar via Managementboek.
Over Jack van Minden
Jack van Minden is psycholoog en directeur van trainings- en adviesbureau Psycom in Amstelveen. Hij is auteur van een groot aantal boeken. Zijn meest recente publicaties zijn 'Kritisch denken voor probleemoplossers', Listig in lastige situaties' en De assessment trainer'.