Polarisatie neemt toe en de posities verharden, niet alleen in de samenleving maar ook in organisaties. Als leidinggevende of professional heb je hiermee te maken, zowel extern in de omgang met klanten, burgers en stakeholders als intern tussen afdelingen of binnen teams. Hierbij kan er veel misgaan en kunnen zaken snel escaleren en ontsporen. Wat kan hier behulpzaam zijn? Hoe kunnen we polarisatie voorkomen? En als je kijkt naar de constructieve dialoog: hoe ziet die er concreet uit en waar moeten we het met elkaar over hebben. Hierbij alvast enkele praktische tips.
Kijk onder de oppervlakte
Laat je niet verleiden tot een inhoudelijke discussie en argumentatie, maar ga voorbij de inhoud kijken naar waar dit werkelijk over gaat. Waar ligt de echte pijn bij beide partijen? Waar worden mensen geraakt in hun fundamentele waarden en behoeften? De paradoxale aanpak gaat ervan uit dat er onder beide kanten steeds een positieve kracht ligt, zelfs bij de meest extreme standpunten. Dit doe je door vanuit een oprechte belangstelling de ander te bevragen en te luisteren naar wat voor hen van wezenlijk belang is. Deze diepere drijfveren en gevoelens kunnen zien en erkennen, vormt de sleutel tot verbinding.
Vang vroegtijdig signalen van onvrede op
Hierbij is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen de oplossing die mensen voorstellen - die volledig onwenselijk, ongepast of zelfs weerzinwekkend kan zijn - en het signaal van ongenoegen dat ze daarmee afgeven. Kun je gehoor geven aan het signaal, terwijl je de uitingsvorm verwerpt? Door dit in een vroeg stadium te doen, voorkom je dat gevoelens van onbehagen en ongenoegen gaan gisten in de onderstroom en worden gerecupereerd en gemonopoliseerd door de extremen.
Trek het vraagstuk open van ‘of/of’ naar ‘en/en’
Definieer complexe vraagstukken in termen van paradoxen, waarbij beide kanten nodig zijn en waarde hebben: én eigen verantwoordelijkheid én solidariteit, én openheid én begrenzing, én traditie én vernieuwing. Het krachtigste is dat te doen in termen van een gemeenschappelijke paradoxale vraag of opgave: hoe kunnen we het een en het ander realiseren? Hoe kunnen we bijvoorbeeld én de leefbaarheid van de landbouw versterken én de natuurwaarden vergroten? Veel vraagstukken die nu vanuit schaarste worden ingestoken en als een nulsomspel worden gepositioneerd, kunnen zo weer worden opengetrokken.
Deel je eigen spanningsvelden
Als leidinggevende moet je continu balanceren tussen aanpakken die in tegenspraak lijken. Enerzijds empathie tonen en de onderliggende pijn erkennen, anderzijds duidelijke grenzen stellen aan negatieve uitingsvormen. Enerzijds misstanden bij naam noemen, anderzijds rekening houden met gevoeligheden en stigmatisering vermijden. Deze spanningsvelden zijn diep menselijk en onoplosbaar. Het enige wat je kunt doen, is op een bewuste manier daarin navigeren en je eigen natuurlijke voorkeuren kennen. De spanning wordt hanteerbaar als je deze spanningsvelden ook expliciet benoemt en je omgeving hierin meeneemt.
In mijn nieuwe boek (De)Polarisatie bied ik naast een analyse van de mechanismen van polarisatie praktische handvatten om ermee om te gaan, en dit op verschillende niveaus:
in onszelf,
in de interactie met anderen,
in leiderschap en
in beleid.
Voor iedereen die met polarisatie te maken heeft. Wil je meer weten over hoe polarisatie werkt en hoe je dit binnen je eigen invloedssfeer op een fundamenteel niveau kunt aanpakken? Bestel dan je exemplaar op Managementboek.
Over Ivo Brughmans
Ivo Brughmans is filosoof, politicoloog en managementconsultant en gepassioneerd door het denken in paradoxen: hoe tegenpolen met elkaar verbinden? Hij schreef verschillende boeken over dit thema en geeft hierover keynotes, masterclasses en verdiepende opleidingen in Nederland en internationaal. Hij is als docent verbonden aan verschillende managementscholen en academies.