‘Als je de minderheidsstem niet hoort, mis je wat echt belangrijk is’

We zitten midden in een keertijd

Bouckaert plaatst het gesprek direct in een bredere context. We leven volgens haar in een periode van fundamentele verandering: ‘We zitten op heel veel fronten op dit moment in de keertijd en we weten ook nog niet precies waar dit naartoe gaat.’ Die onzekerheid is overal voelbaar en raakt ook organisaties. ‘Dat maakt het ook best onzeker en organisaties merken daar ook de impact van,’ zegt ze. Tegelijkertijd verandert er nog iets: waar verandering vroeger uitzonderlijk was, lijkt het nu de constante te worden.

De reflex om conflict te vermijden

Juist in die context ontstaat in veel organisaties een reflex om te versnellen. Doorpakken, knopen doorhakken, duidelijkheid creëren. Maar volgens Bouckaert zit daar een risico in. ‘Snel besluiten nemen is vaak een vermomde vorm van angst voor dialoog,’ legt ze uit. Want zodra je het gesprek echt opent, weet je niet wat er boven tafel komt. ‘Je weet nooit of er kritiek komt, of dat er meningen komen waar je het eigenlijk wel mee eens bent, maar die je niet kan verkopen.’ En dus blijft een deel van het gesprek vaak onbenut.

Dat is precies waar Deep Democracy op ingrijpt. De kern is niet dat iedereen het eens moet worden, maar dat alle perspectieven gehoord worden, juist ook de afwijkende. Bouckaert benadrukt hoe belangrijk dat is: ‘Het allerbelangrijkste is dat je die minderheidsstemmen die je afdraait te nemen, te horen.’ Want als je dat niet doet, mis je cruciale informatie. ‘Je gaat kritiek missen, risico’s missen, maar ook dingen die je kunt verbeteren.’ Het begint met iets ogenschijnlijk eenvoudigs: ruimte maken voor een ander geluid. ‘Heeft iemand nog een ander idee?’ Door die vraag expliciet te stellen, geef je toestemming om af te wijken van de norm.

Van verschil naar inzicht

Wat opvalt in haar aanpak is dat verschillen niet meteen worden opgelost, maar eerst juist zichtbaar worden gemaakt. ‘We verhelderen de polariteiten, soms versterken we ze zelfs een beetje,’ zegt ze. Dat kan schuren, want mensen mogen ook uitspreken wat ze lastig vinden aan de andere kant. Maar juist daardoor ontstaat er beweging. Het gesprek verschuift namelijk van standpunten naar wat eronder zit. ‘Dan vraag je: wat heeft je geraakt en wat vind jij daarin belangrijk?’ Op dat moment verandert de dynamiek. ‘Dan kom je bij de dieperliggende waarden van mensen en ga je uit de verwijtsfeer.’ Het gesprek krijgt meer diepgang en er ontstaat ruimte om echt te luisteren.

Dat vraagt ook iets van leiders. Niet alleen sturen op inhoud en resultaat, maar ook het proces begeleiden. ‘Je hebt als leider ook een facilitatorrol,’ zegt Bouckaert. Als die ontbreekt, zie je dat groepen verharden en tegenover elkaar komen te staan. ‘Dan ontstaan groepjes die tegen elkaar ingaan en ontspoort het.’ Daarnaast vraagt het om zelfinzicht. Leiders brengen altijd iets van zichzelf mee, ook de kanten die ze niet kennen. ‘Leiders die hun eigen schaduwkanten niet hebben onderzocht, kunnen echt een negatieve invloed hebben.’

Deep Democracy is daarmee niet alleen een methode, maar ook een andere manier van kijken. Het vraagt dat je vertraagt, dat je ruimte maakt voor verschil en dat je het ongemak niet uit de weg gaat. Want juist daar zit de beweging. Zoals Bouckaert het impliciet laat zien in het gesprek: als je conflict vermijdt, blijft het onder de oppervlakte aanwezig. Maar als je het onderzoekt, kan het juist leiden tot betere besluiten en meer begrip.

Misschien is dat wel de belangrijkste les van deze tijd. Niet minder verschil, maar er beter mee leren werken.

Boekentip

Het boek Corporate Rebels van Joost Minnaar en Pim de Morree is de leestip van Sandra Bouckaert. ‘Zij laten zien hoe organisaties op een andere manier kunnen worden ingericht, met meer gelijkwaardigheid en eigenaarschap. Het staat vol met praktische voorbeelden en ideeën die je meteen kunt toepassen.’

OVER DE BOEKENPRAKTIJK

De Boekenpraktijk is een podcast van Managementboek. Presentator Willem van Leeuwen onderzoekt elke twee weken samen met auteurs hoe de theorie van managementboeken aansluit bij de praktijk.