Wat zorgt ervoor dat anderen meegaan in verandering? Ik heb deze vraag vanaf het podium talloze keren gesteld. De reacties zijn opvallend vaak hetzelfde: communicatie, richting, ruimte en vooral heldere plannen. In mijn werk als organisatiepsycholoog zie ik echter iets anders: verandering komt pas echt van de grond wanneer we ons verplaatsen in de ander. Daarom ben ik op zoek gegaan naar de principes die ervoor zorgen dat verandering daadwerkelijk slaagt.
Kurt Lewin: grondlegger van de veranderkunde
Daarvoor ben ik teruggegaan naar de grondlegger van de veranderkunde: Kurt Lewin. In zijn ambitie om gedrag te doorgronden ging hij in zijn modellen zo ver dat hij soms wat onnavolgbaar werd. Daardoor hebben we zijn werk in de loop der jaren helaas platgeslagen tot een stappenplan. Het interessante is dat Lewin het nooit zo bedoeld heeft: hij beschreef verandering als een dynamisch evenwicht van invloeden die gedrag stimuleren of afremmen.
Veranderframe
We moeten ons dus verplaatsen in de leefwereld van de ander. Om dat goed te doen heb ik het Veranderframe ontwikkeld: een nieuwe manier van kijken naar verandering, gebaseerd op klassieke inzichten, recent onderzoek en mijn eigen praktijkervaring met succesvolle verandertrajecten.
Daarbij staat een eenvoudige formule centraal: gedrag = persoon × interactie × omgeving. Deze formule helpt om verandering niet alleen als een planmatige opgave te zien, maar als een samenspel van factoren die gedrag beïnvloeden.
zes concrete drijfveren
Laten we beginnen bij de persoon. In veel veranderprocessen blijven we hangen in algemene termen als draagvlak of weerstand. Pas wanneer we kijken naar hoe iemand de verandering ervaart, wordt gedrag echt begrijpelijk. In de praktijk blijkt dat veranderbereidheid vaak samenhangt met terugkerende vragen: is duidelijk wat er verandert? Voelt iemand zich bekwaam om ermee te werken? Is er invloed op de manier waarop de verandering vorm krijgt? Op basis van wetenschappelijk onderzoek onderscheid ik zes concrete drijfveren die inzicht geven in waar verandering schuurt of juist ruimte krijgt.
Dagelijkse uitwisseling op de werkvloer
Dan de interactie. Verandering krijgt vorm in de gesprekken die we met elkaar voeren. Niet alleen in formele overleggen, maar juist in de dagelijkse uitwisseling op de werkvloer. In die gesprekken geven we betekenis aan verandering. In de praktijk zie ik dat juist deze informele gesprekken vaak het verschil maken. Met inzichten uit wereldwijd onderzoek wordt het makkelijker om deze gesprekken zo te voeren dat de ander eerder mee wil bewegen - niet door te overtuigen, maar door beter aan te sluiten, zorgvuldig te luisteren en ruimte te maken voor verschillende perspectieven.
context waarin we werken.
Ten slotte de omgeving. Gedrag wordt niet alleen bepaald door intenties, maar ook door de context waarin we werken. Collega’s beïnvloeden elkaar, sociale netwerken spelen een rol en structuren, systemen en normen geven richting aan gedrag. Zo zie ik vaak dat een verandering logisch lijkt, maar in de praktijk moeilijk tot stand komt. Door de omgeving expliciet mee te nemen, ontstaat beter zicht op wat gedrag ondersteunt of juist belemmert.
wetenschappelijke inzichten
Met Verander vanuit de ander maak ik wetenschappelijke inzichten toepasbaar voor de praktijk. Het Veranderframe helpt om het krachtenveld rond gedrag zichtbaar te maken en daar gerichter op aan te sluiten. Daarmee wordt veranderen niet alleen effectiever, maar in de praktijk ook leuker.
Misschien is dat wel de belangrijkste uitnodiging: om verandering niet alleen te organiseren, maar vooral beter te begrijpen. Niet alleen vanuit het plan, maar vanuit de ander.
Nieuwsgierig geworden naar Verander vanuit de ander van Thijs Leenman? Ontdek hoe je gedrag écht begrijpt en verandering in beweging krijgt. Bestel het boek via Managementboek en leer hoe je met meer inzicht, nuance en effectiviteit veranderingen realiseert die blijven.
Over Thijs Leenman
Thijs Leenman is organisatiepsycholoog, spreker en adviseur op het gebied van leiderschap en gedragsverandering. Hij helpt organisaties begrijpen waarom mensen doen wat ze doen en hoe duurzame verandering werkelijk ontstaat.