Veiligheid in het laboratorium

Veilig werken in het laboratorium is een belangrijk onderdeel van werken als professional en is daarvan ook niet los te denken. Enerzijds is onderwijs in veiligheid noodzakelijk om bij practica ongevallen te voorkomen. Anderzijds moet je tijdens je opleiding de principes van veilig werken leren beheersen. Hierdoor kun je in toekomstige werksituaties risico’s onderkennen en zo mogelijk vermijden. Evenals bij vakkennis is het bij veiligheidskennis van belang dat je deze in verschillende situaties kunt toepassen. De kennis moet daartoe goed toegankelijk in je geheugen zijn opgeslagen, zodat je er een beroep op kunt doen als je deze nodig hebt.
Een deel van de kennis moet zelfs leiden tot ‘ruggenmergreflexen’: onmiddellijke reactie in noodsituaties.

Om te bereiken dat je de kennis goed beheerst en kunt gebruiken, is het nodig dat deze goed is gestructureerd en aansluit bij je voorkennis. Maar vooral is het van belang dat de kennis in allerlei situaties goed is geoefend. Veel zul je daarbij leren van je eigen ervaring en die van anderen. Ook het actief volgen van onderwijs over veiligheid en een actieve bestudering van dit boek zullen daartoe zeker bijdragen.

Veiligheid in het laboratorium is geschreven voor het laboratoriumonderwijs op mbo-niveau en hbo-niveau Het boek kan ook voor universitair onderwijs worden ingezet. Het is een leerboek, daarom is aandacht besteed aan een didactisch verantwoorde opzet. Belangrijke elementen zijn hierbij een duidelijke structuur van de aangeboden informatie en mogelijkheden voor actieve verwerking en zelfstudie aan de hand van opdrachten en vragen.

Veilig en milieuverantwoord kunnen werken hoort tot de basisvaardigheden van elk vak. Bij het schrijven van Veiligheid in het laboratorium is dit in gedachten gehouden. De relevante wet- en regelgeving krijgt de aandacht en zoveel mogelijk gericht op de praktijk.

Hoofdstuk 1 tot en met 3 gaan in op algemene veiligheidskennis waarover de studenten moeten beschikken voordat ze in het laboratorium gaan werken. Idealiter worden deze hoofdstukken behandeld voorafgaand aan het eerste practicum.
In hoofdstuk 4 tot en met 9 wordt de nadruk gelegd op de mogelijke risico’s van diverse werkzaamheden met apparatuur en met stoffen. De te nemen veiligheidsmaatregelen worden hieruit afgeleid. Hoofdstuk 4 en 5 sluiten aan op de eerste eigen ervaringen in het laboratorium. Daarmee zijn deze hoofdstukken geschikt voor een verdieping bijvoorbeeld in het tweede jaar. Hoofdstuk 6 tot en met 9 kunnen los worden behandeld, in aansluiting op de activiteiten van de studenten in het laboratorium.
Hoofdstuk 10 en 11 gaan in op de manier van ingrijpen als, ondanks de genomen veiligheidsvoorzorgen, toch onverhoopt een calamiteit optreedt.
De overige hoofdstukken hebben betrekking op bepaalde meer specifieke werkzaamheden in laboratoria. Ze zijn bedoeld voor de latere studiejaren, tijdens de stage of aan het begin van de beroepspraktijk.

Het boek bevat veel elementen om een actieve bestudering te bevorderen. Bij elk hoofdstuk vind je een Zelftest in de online leeromgeving bij dit boek, waarmee je kunt controleren of je de behandelde stof beheerst. Hoewel de oefening vooral in de werksituatie zal moeten plaatsvinden, zijn soms na een hoofdstuk, als extra oefening, opdrachten in het boek opgenomen.

Ten slotte, dit boek is geen handboek: gedetailleerde veiligheidsgegevens van stoffen zul je er bijvoorbeeld niet in aantreffen. We gaan ervan uit dat je die altijd zelf zult opzoeken. Informatiebronnen hiervoor horen in het laboratorium aanwezig te zijn.