Werkplekleren: leren waar het gebeurt

Het meeste en meest effectieve leren vindt niet plaats in cursuszalen, maar gewoon tijdens het werk zelf. Werkplekleren is de term voor alle leerprocessen die plaatsvinden in de directe werkomgeving, tijdens of naast het reguliere werk. Volgens het invloedrijke 70:20:10-model vindt maar liefst zeventig procent van alle leren plaats door werk uit te voeren, twintig procent door interactie met collega's en slechts tien procent door formele trainingen.

Deze verschuiving van de cursuszaal naar de werkvloer vraagt om een fundamenteel andere benadering van leren en ontwikkelen. Organisaties die werkplekleren effectief inzetten, maken van hun werkomgeving een krachtige leeromgeving waarin medewerkers continu groeien en ontwikkelen.

Van formeel opleiden naar leren in de praktijk

Decennialang werd leren vooral gezien als iets dat apart van het werk plaatsvond: medewerkers volgden cursussen of trainingen om daarna weer terug te keren naar hun werkplek. Deze scheiding tussen leren en werken blijkt echter ineffectief. Kennis die in een cursuszaal wordt opgedaan, wordt vaak niet toegepast in de praktijk. Werkplekleren doorbreekt deze scheiding door het leren direct te koppelen aan het dagelijkse werk.

Werkplekleren voor verschillende doelgroepen

Niet iedereen leert op dezelfde manier in het werk. Praktisch geschoolde medewerkers hebben andere leerwensen en mogelijkheden dan hoogopgeleide professionals. Jongere medewerkers zoeken andere vormen van ontwikkeling dan ervaren vakspecialisten. En leidinggevenden hebben weer hun eigen leeruitdagingen bij het faciliteren van leren in hun teams.

Deze diversiteit vraagt om maatwerk in de manier waarop werkplekleren wordt vormgegeven. Wat voor de een werkt, kan voor de ander juist belemmerend zijn.

De praktijk van leren tijdens het werk

Werkplekleren krijgt vorm door bewuste aandacht voor leermomenten in het dagelijkse werk. Dit kan variëren van eenvoudige reflectie op een lastige situatie tot gestructureerde leertrajecten waarbij nieuwe vaardigheden systematisch worden opgebouwd tijdens het werk. Cruciaal is dat er ruimte is om te experimenteren, fouten te maken en daarvan te leren.

Barrières en bevorderende factoren

Ondanks de voordelen van werkplekleren, zijn er ook uitdagingen. Werkdruk, gebrek aan tijd voor reflectie, een cultuur waarin fouten niet geaccepteerd worden of een gebrek aan psychologische veiligheid kunnen werkplekleren in de weg staan. Ook de neiging om bij verandering direct terug te vallen in oude, bekende routines beperkt de effectiviteit van leren in het werk.

Aan de andere kant zijn er duidelijke factoren die werkplekleren bevorderen: een leidinggevende die ruimte geeft voor experimenteren, collega's die elkaar ondersteunen en uitdagen, werk dat voldoende complex en betekenisvol is, en een cultuur waarin leren vanzelfsprekend is.

De rol van leidinggevenden en begeleiders

Leidinggevenden spelen een cruciale rol bij het faciliteren van werkplekleren. Zij kunnen de werkplek vormgeven als leerplek door ruimte te geven voor reflectie, door fouten te normaliseren als onderdeel van het leerproces en door medewerkers uit te dagen met nieuwe opdrachten. Tegelijkertijd moeten ze zelf ook voortdurend blijven leren om hun team goed te kunnen ondersteunen.

Werkplekleren in de toekomst

De betekenis van werkplekleren zal alleen maar toenemen. Door snelle technologische ontwikkelingen, veranderende klantbehoeften en nieuwe werkvormen is permanente ontwikkeling geen luxe meer maar een noodzaak. Organisaties die erin slagen om van hun werkplek een aantrekkelijke leerplek te maken, hebben een groot voordeel: hun medewerkers blijven relevant, gemotiveerd en inzetbaar.

Daarbij verschuift de focus van het volgen van cursussen naar het bewust benutten van leermogelijkheden in het dagelijkse werk. Samen leren van uitdagingen, elkaar feedback geven, experimenteren met nieuwe aanpakken en reflecteren op ervaringen worden de kern van professionele ontwikkeling. Niet als iets dat naast het werk gebeurt, maar als integraal onderdeel van goed werken.