Vermogensbelasting: een noodzakelijk instrument tegen groeiende ongelijkheid

De discussie over vermogensbelasting is terug van nooit weggeweest. Terwijl de kloof tussen arm en rijk wereldwijd groeit, zoeken economen en beleidsmakers naar instrumenten om extreme rijkdom aan banden te leggen. Vermogensbelasting – een heffing op het totale bezit van een persoon – staat daarbij centraal in het debat. Van de invloedrijke ideeën van Thomas Piketty tot de concrete voorstellen van Gabriel Zucman: de vraag is niet meer óf we vermogen zwaarder moeten belasten, maar hoe.

De acht rijksten bezitten evenveel als de armste helft van de wereldbevolking

Deze schokkende statistiek illustreert waarom vermogensbelasting zo urgent is. Terwijl arbeidsinkomen doorgaans fors wordt belast, blijft vermogen vaak buiten schot. Geld verdient geld, en dat rendement wordt vaak vriendelijk fiscaal behandeld. Dit leidt tot een vicieuze cirkel waarin rijkdom zich steeds verder concentreert bij een kleine elite.

Het voorstel van Zucman sluit aan bij een bredere beweging van economen die pleiten voor het zwaarder belasten van vermogen. De kern van hun betoog: vermogen groeit sneller dan de economie, waardoor ongelijkheid structureel toeneemt. Alleen met doortastend overheidsbeleid valt deze trend te keren.

Nederland: vermogen lager belast dan arbeid

Ook in Nederland speelt de kwestie van vermogensbelasting. Terwijl werkenden tot 50% belasting betalen over hun inkomen, blijft de effectieve druk op vermogen vaak beperkt. De box 3-discussie illustreert hoe lastig het is om een rechtvaardig systeem te ontwerpen, maar ook hoe urgent hervorming is.

Progressieve belasting: hoe zwaarder hoe rechtvaardiger?

Een cruciaal element in het debat is de progressiviteit van vermogensbelasting. Moet iedereen met enig spaargeld worden belast, of richten we ons uitsluitend op de allerrijksten? De meeste voorstanders van vermogensbelasting pleiten voor stevige vrijstellingen en fors oplopende tarieven naarmate vermogens groter worden.

Jacobs benadrukt dat belastinghervorming niet alleen draait om het ophalen van extra inkomsten, maar vooral om rechtvaardigheid. Waarom zou iemand die zijn geld laat werken minder belasting betalen dan iemand die zelf werkt? Deze fundamentele vraag staat centraal in het hervormingsdebat.

Extreme rijkdom ondermijnt democratie en duurzaamheid

De argumenten voor vermogensbelasting reiken verder dan puur financiële overwegingen. Extreme rijkdom brengt ook politieke macht met zich mee. Superrijken kunnen via lobby's en financiering van politieke bewegingen onevenredig veel invloed uitoefenen. Daarnaast gaat hun consumptiepatroon – privéjets, meerdere villa's – niet samen met ecologische houdbaarheid.

Van theorie naar praktijk: hoe pakken we het aan?

Mooie idealen zijn één ding, uitvoering is een ander. Critici wijzen op uitvoeringstechnische problemen: hoe waardeer je vermogen, hoe voorkom je kapitaalvlucht, werkt vermogensbelasting niet averechts? Deze bezwaren zijn reëel, maar niet onoverkomelijk. Diverse landen kennen al vormen van vermogensbelasting, en met internationale coördinatie wordt het steeds moeilijker om vermogen te verstoppen.

Een erfenis voor iedereen

Een opmerkelijk voorstel in het debat is het idee van een basiserfenis. Door erfenissen progressief te belasten, kan iedere jongvolwassene een startkapitaal krijgen. Dit vergroot de kansengelijkheid en doorbreekt de overerving van privilege. Vermogensbelasting wordt zo niet alleen een instrument om extreme rijkdom te beperken, maar ook om kansen te creëren.

Vermogensbelasting: noodzakelijk voor een rechtvaardige toekomst

De vraag is niet meer of we vermogen zwaarder moeten belasten, maar hoe ambitieus we durven te zijn. Van Piketty's brede historische analyse tot Zucmans concrete minimumtarief van 2%, van Schimmelpennincks Nederlandse hervormingsagenda tot Jacobs' economische onderbouwing: de argumenten stapelen zich op. Extreme vermogensongelijkheid is slecht voor de economie, ondermijnt de democratie en staat haaks op ecologische duurzaamheid. Progressieve vermogensbelasting is geen utopie, maar een noodzakelijke stap naar een rechtvaardigere samenleving. De vraag is of de politieke wil aanwezig is om het door te voeren.