Positieve gezondheid: een nieuwe kijk op gezond leven

Positieve gezondheid vertegenwoordigt een fundamentele verschuiving in ons denken over gezondheid en ziekte. In plaats van gezondheid te definiëren als de afwezigheid van ziekte, richt deze benadering zich op het vermogen van mensen om zich aan te passen aan fysieke, emotionele en sociale uitdagingen. Het concept, ontwikkeld door Machteld Huber, erkent dat een mens meer is dan een verzameling symptomen. Het gaat om het vermogen om eigen regie te voeren, veerkracht te tonen en betekenis te geven aan het leven, ook wanneer er beperkingen zijn.

Deze holistische visie wint steeds meer terrein in de Nederlandse gezondheidszorg. Van verpleegkundigen tot zorgmanagers, van preventiedeskundigen tot maatschappelijk werkers: steeds meer professionals omarmen positieve gezondheid als leidend principe in hun werk.

Zes dimensies van een breder gezondheidsbegrip

Positieve gezondheid omvat zes samenhangende dimensies die samen een compleet beeld geven van iemands welzijn. Deze dimensies zijn lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Elk van deze aspecten draagt bij aan het totale vermogen om met uitdagingen om te gaan.

Waar de traditionele geneeskunde vooral focust op lichaamsfuncties en het herstel daarvan, nodigt positieve gezondheid zorgverleners uit om ook aandacht te besteden aan wat er wél goed gaat. Het erkent dat iemand met een chronische aandoening toch gezond kan zijn, mits diegene zich kan aanpassen en regie kan voeren over het eigen leven.

Van ziekenhuisbed naar preventie

Een van de krachtigste toepassingen van positieve gezondheid ligt in de preventie. Door niet te wachten tot ziekte zich manifesteert, maar juist te investeren in het vermogen om gezond te blijven, verschuift de focus van curatieve naar preventieve zorg. Deze omslag vraagt om een andere benadering van leefstijl, beweging en mentaal welzijn.

Positieve gezondheid in de verpleegkundige praktijk

Voor verpleegkundigen betekent werken vanuit positieve gezondheid dat zij niet langer uitsluitend ziektegericht handelen. In plaats daarvan kijken zij naar de hele mens: wat kan deze persoon nog wel, wat geeft betekenis aan het leven, en hoe kan de omgeving ondersteunend zijn? Deze verschuiving vraagt om andere vaardigheden en een andere houding.

Integratie in zorg en welzijn

Positieve gezondheid overstijgt de grenzen van sectoren. Of het nu gaat om ziekenhuiszorg, maatschappelijk werk of welzijnswerk, het concept biedt een gemeenschappelijke taal en een gedeeld perspectief. Deze integratieve benadering is vooral waardevol bij complexe zorgsituaties waarbij meerdere disciplines betrokken zijn.

Breder perspectief: van ouderenzorg tot leefstijlgeneeskunde

De toepassingen van positieve gezondheid reiken verder dan de reguliere gezondheidszorg. In de ouderenzorg helpt het om anders te kijken naar veroudering: niet als aftakeling, maar als een fase waarin aanpassingsvermogen en zingeving centraal staan. In de leefstijlgeneeskunde vormt het een natuurlijk kader voor het bevorderen van gezond gedrag.

Veerkracht en eigen regie als kern

Twee begrippen keren steeds terug in de literatuur over positieve gezondheid: veerkracht en eigen regie. Veerkracht verwijst naar het vermogen om na tegenslagen weer op te veren en er mogelijk zelfs van te groeien. Eigen regie betekent dat mensen zelf keuzes kunnen maken over hun leven en gezondheid, ondersteund door professionals die niet overnemen maar faciliteren.

Deze nadruk op autonomie en weerbaarheid contrasteert met een meer paternalistische benadering waarin de professional bepaalt wat goed is voor de patiënt. Positieve gezondheid erkent de expertise van de persoon zelf: niemand kent het eigen lijf en de eigen levenssituatie beter.

Kritische noten en kanttekeningen

Positieve gezondheid is niet zonder kritiek. Sommigen vrezen dat de nadruk op eigen verantwoordelijkheid en aanpassingsvermogen leidt tot het afschuiven van verantwoordelijkheid door overheid en zorgverzekeraars. Als iedereen maar moet leren omgaan met beperkingen, zo luidt de kritiek, waarom zou je dan nog investeren in behandelingen of sociale voorzieningen?

Deze spanning tussen individuele verantwoordelijkheid en collectieve zorg vraagt om genuanceerde afwegingen. Positieve gezondheid mag niet gebruikt worden als excuus om zorg te onthouden aan mensen die dat wel nodig hebben. Tegelijkertijd biedt het wel een waardevol perspectief op wat gezondheid werkelijk betekent en hoe we mensen kunnen ondersteunen in hun streven naar een goed leven.

Een nieuwe standaard voor de toekomst

Positieve gezondheid evolueert van een innovatief concept naar een breed geaccepteerd perspectief in de Nederlandse gezondheidszorg. Steeds meer onderwijsinstellingen integreren het in hun curricula, zorgorganisaties nemen het op in hun visie, en beleidsmakers verwijzen ernaar in strategische documenten.

Deze beweging past in een bredere maatschappelijke trend waarin mensen meer regie willen over hun eigen leven en gezondheid. De verschuiving van een paternalistisch naar een partnerschap-model in de zorg sluit hier naadloos bij aan. Professionals die vanuit positieve gezondheid werken, zien zichzelf niet als de expert die het antwoord heeft, maar als een partner die samen met de cliënt op zoek gaat naar wat voor deze persoon werkelijk van waarde is.

Voor iedereen die werkzaam is in zorg, welzijn of preventie biedt positieve gezondheid een verfrissend en praktisch kader. Het vraagt om een andere manier van kijken, luisteren en handelen. Maar voor degenen die deze stap durven te zetten, opent zich een rijkere en betekenisvoller praktijk waarin niet de ziekte, maar de hele mens centraal staat.