Patiëntgerichtheid: de patiënt als uitgangspunt van zorg

Patiëntgerichtheid is meer dan een modewoord in de zorg. Het is een fundamentele benadering waarbij de behoeften, wensen en voorkeuren van de patiënt het vertrekpunt vormen voor alle beslissingen. Niet de discipline van de zorgverlener, niet het systeem of de protocollen, maar de mens met zijn klacht staat centraal.

Deze omslag vraagt om een andere organisatie van zorg, een andere houding van professionals en een andere manier van samenwerken. Het betekent afscheid nemen van systeemdenken en terugkeren naar de bedoeling: wat heeft deze patiënt nu echt nodig?

Van systeemwereld naar leefwereld

Jarenlang is de zorg steeds meer georganiseerd rondom systemen, protocollen en registraties. De bedoeling – goede zorg voor de patiënt – verdween naar de achtergrond. Regeldruk en bureaucratie namen de overhand. Zorgprofessionals verloren de ruimte om hun vak uit te oefenen en hun gezond verstand te gebruiken.

Toch zijn er organisaties die de omslag succesvol hebben gemaakt. Die hebben laten zien dat minder regels en meer focus op de patiënt tot betere én efficiëntere zorg leidt.

Regelarme zorg: terug naar de kern

Een veelbesproken voorbeeld van een organisatie die de omslag maakte, is Philadelphia. Deze zorginstelling voor mensen met een verstandelijke beperking snoeide rigoureus in regels en protocollen. Niet om chaotisch te worden, maar om ruimte te creëren voor zorgprofessionals om hun vak uit te oefenen met de cliënt als uitgangspunt.

Het principe van regelarme zorg is simpel: gebruik je gezond verstand en stel de vraag centraal wat de cliënt nodig heeft. Geen eindeloze protocollen, maar professionals die verantwoordelijkheid nemen en weten waarom ze iets doen. De winst zit niet zozeer in geschrapte regels, maar in de mentaliteitsverandering die hiermee gepaard gaat.

Positieve gezondheid: de patiënt als expert

Patiëntgerichtheid vraagt ook om een andere kijk op gezondheid zelf. Niet de ziekte of beperking staat centraal, maar wat iemand wél kan en wat voor hem of haar een goed leven betekent. Dit is de essentie van positieve gezondheid.

Samen beslissen: shared decision making

Een concreet gevolg van patiëntgerichtheid is dat de arts niet langer eenzijdig bepaalt welke behandeling de beste is. In plaats daarvan vindt een gesprek plaats waarin de patiënt en arts samen tot een besluit komen. Wat zijn de opties? Wat past bij het leven van deze specifieke patiënt?

Shared decision making vraagt wel om goede informatie. De patiënt moet weten wat de consequenties zijn van verschillende behandelopties. Hier speelt data-analyse een belangrijke rol.

Data helpt niet alleen bij shared decision making, maar ook bij het voorkomen van onnodige behandelingen. Radiologie bij endeldarmkanker bleek uit analyse bijvoorbeeld niet altijd zinvol. Dit betekende dat 800 patiënten geen bestraling meer hoefden te ondergaan. Daarmee wordt zorg niet alleen beter, maar ook meer patiëntgericht.

Transformatie nodig

De omslag naar echte patiëntgerichtheid vraagt om een fundamentele transformatie van de zorg. Niet alleen op het niveau van individuele professionals, maar ook in de manier waarop zorgorganisaties zijn ingericht en hoe geldstromen lopen.

De patiëntervaring en marketing

Patiëntgerichtheid betekent ook dat zorgorganisaties de patiënt als klant serieus nemen. Niet in commerciële zin, maar in de erkenning dat de ervaring van de patiënt de kwaliteit van de zorg mede bepaalt. Wat vindt de patiënt belangrijk? Hoe ervaart hij de zorg?

Zelfmanagement: de patiënt in regie

Misschien wel de ultieme vorm van patiëntgerichtheid is zelfmanagement. Hierbij staat niet de ziekte centraal, maar het leven van de patiënt. De professional ondersteunt, maar de patiënt is in de lead over zijn of haar eigen leven en zorg.

Zelfmanagement past binnen een bredere visie op kwaliteit van zorg. Niet alleen wat professionals belangrijk vinden is relevant, maar vooral wat voor de patiënt van waarde is. Dit vraagt om een constante dialoog en de bereidheid om van patiënten te leren.

Co-creatie: samen optrekken

Patiëntgerichtheid is geen eenrichtingsverkeer. Het gaat om co-creatie, waarbij patiënt en professional samen optrekken. De professional heeft kennis en ervaring, de patiënt is expert over zijn eigen leven en situatie. Alleen samen kom je tot goede zorg.

Leiderschap voor patiëntgerichtheid

De omslag naar patiëntgerichtheid vraagt om leiderschap. Van verpleegkundigen, artsen en andere professionals die durven op te komen voor de patiënt, ook als dat botst met bestaande systemen of procedures. Verpleegkundig leiderschap betekent laten zien dat je de expertise hebt en de moed om die expertise in te zetten voor de patiënt.

Patiëntgerichtheid als kompas

Patiëntgerichtheid is geen doel op zich, maar een kompas. Bij elke beslissing, bij elke verbetering, bij elke innovatie kun je de vraag stellen: draagt dit bij aan betere zorg voor deze specifieke patiënt? Als het antwoord nee is, moet je je afvragen of het wel zinvol is.

De weg naar echte patiëntgerichtheid is niet gemakkelijk. Het vraagt om het loslaten van systemen en gewoontes, om het durven nemen van verantwoordelijkheid, om de moed om anders te werken. Maar de beloning is groot: zorg die aansluit bij wat mensen nodig hebben, professionals die hun vak met plezier uitoefenen en betere uitkomsten voor patiënten. Dat is waar het uiteindelijk om draait.