Henry Mintzberg: tijdloos denken over organiseren en strategie

Weinig managementdenkers hebben het denken over organisaties en strategie zo diepgaand beïnvloed als Henry Mintzberg. De Canadese organisatiedeskundige bekleedde decennialang de Bronfman-leerstoel in management aan de McGill-universiteit en werd tweemaal onderscheiden met de McKinsey-prijs voor het beste artikel in Harvard Business Review. Zijn werk vormt verplichte lectuur voor generaties managers en organisatieadviseurs.

Waar veel denkers modische concepten lanceren die na enkele jaren weer verdwijnen, kenmerkt Mintzbergs werk zich door diepgang en blijvende relevantie. Hij observeert scherp, ordent systematisch en formuleert helder. Daarbij heeft hij altijd kritiek gehad op de veronderstelling dat management een wetenschap is die uitsluitend op analyse moet berusten. Management is volgens hem vooral kunst en vakmanschap.

Organisaties begrijpen: configuraties en coördinatie

Een van Mintzbergs belangrijkste bijdragen is zijn denken over organisatieconfiguraties. Hij onderscheidt vier fundamentele organisatievormen: de persoonlijke onderneming, de geprogrammeerde machine, de professionele assemblage en de projectpionier. Deze vormen komen voort uit de manier waarop werk wordt gecoördineerd en hoe taken over de organisatie zijn verdeeld.

Cruciaal in zijn analyse is het inzicht dat werkzaamheden op verschillende manieren kunnen worden gecoördineerd: via direct toezicht door een leidinggevende, via onderling overleg, of via standaardisatie van werkprocessen, output of vaardigheden. De meeste organisaties gebruiken meerdere coördinatiemechanismen tegelijk, maar één mechanisme is vaak dominant.

Strategie als ambacht

Ook op het gebied van strategie heeft Mintzberg baanbrekend werk verricht. Waar veel consultants en strategen uitgaan van rationele planning en analyse, benadrukt hij dat strategie voor een belangrijk deel emergent is. Strategieën ontstaan vaak in de praktijk, door te doen en bij te sturen, niet alleen aan de tekentafel.

Managementrollen in de praktijk

Naast zijn werk over organisatiestructuur en strategie staat Mintzberg ook bekend om zijn onderzoek naar wat managers feitelijk doen. Hij onderscheidt tien managementrollen, verdeeld over drie categorieën: interpersoonlijke rollen, informatierollen en besluitvormingsrollen. Deze indeling is nog steeds actueel en wordt wereldwijd gebruikt in managementonderwijs en -ontwikkeling.

Management versus leiderschap: een vals dilemma

Een belangrijk thema in Mintzbergs werk is zijn kritiek op het kunstmatige onderscheid tussen management en leiderschap. Waar veel consultants en auteurs suggereren dat leiderschap superieur is aan management, stelt hij dat beide onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Leiderschap dat losstaat van management is volgens hem een fabel, en die fabel is slecht voor zowel management als leiderschap.

Relevantie voor hedendaagse organisaties

Hoewel Mintzbergs belangrijkste werken al decennia oud zijn, blijven zijn inzichten opvallend actueel. In een tijd waarin veel organisaties worstelen met zelfsturing, agile werken en nieuwe organisatievormen, bieden zijn fundamentele principes houvast. Zijn waarschuwing tegen eenzijdige oplossingen en zijn oog voor de unieke context van elke organisatie resoneren met de hedendaagse roep om maatwerk.

Tegelijk staat zijn werk ook in spanning met moderne ontwikkelingen. Waar nieuwe denkers pleiten voor radicale zelforganisatie en het elimineren van hiërarchie, blijft Mintzberg genuanceerder. Hij erkent de noodzaak van structuur en coördinatie, ook in moderne organisaties. Niet elke organisatie kan functioneren als een volledig zelfsturend netwerk.

Een blijvende stem in het managementdebat

Wat Mintzbergs werk zo waardevol maakt, is zijn vermogen om complexiteit te ordenen zonder te versimpelen. Hij biedt geen wondermiddelen of simpele recepten, maar inzichten om een nachtje over na te denken. Zijn werk nodigt uit tot reflectie op de eigen organisatie en de specifieke uitdagingen waarmee die te maken heeft.

Voor managers en organisatieadviseurs die worstelen met de vraag hoe hun organisatie het beste kan worden ingericht, biedt Mintzbergs oeuvre een schat aan perspectieven. Niet als blauwdruk, maar als denkraamwerk om de eigen situatie beter te begrijpen. In een tijd van snelle veranderingen en modegrillen blijft zijn stem een ankerpunt: genuanceerd, kritisch en altijd gericht op de praktijk van het organiseren.

De blijvende invloed van zijn werk toont aan dat goed management niet alleen gaat over de nieuwste trends, maar vooral om het begrijpen van tijdloze principes die organisaties helpen effectief te functioneren, welke vorm ze ook hebben.