Impostersyndroom: als succes zich niet verdient voelt

Je hebt die promotie verdiend. Je prestaties spreken voor zich. Toch fluistert er een stemmetje: 'Het was geluk. Ze zullen er snel genoeg achter komen dat je niet goed genoeg bent.' Herkenbaar? Dan ben je niet alleen. Impostersyndroom treft zelfs de meest succesvolle professionals: het hardnekkige gevoel een bedrieger te zijn die elk moment ontmaskerd kan worden.

Dit psychologische fenomeen werd in 1978 voor het eerst beschreven door psychologen Pauline Clance en Suzanne Imes. Zij ontdekten dat vooral hoogopgeleide, succesvolle vrouwen hun prestaties toeschreven aan geluk of timing in plaats van aan eigen kunnen. Inmiddels weten we dat impostersyndroom veel breder voorkomt: bij mannen en vrouwen, in alle sectoren en op alle niveaus.

De psychologie achter zelfkritiek

Impostersyndroom is geen officiële diagnose, maar een breed voorkomend psychologisch patroon. Het uit zich in aanhoudende twijfel aan eigen competenties, ondanks objectief bewijs van succes. Mensen met impostersyndroom schrijven successen toe aan externe factoren zoals geluk, timing of hulp van anderen. Tegelijkertijd internaliseren zij mislukkingen als bewijs van hun vermeende incompetentie.

Vrouwen en impostersyndroom

Hoewel impostersyndroom bij iedereen voorkomt, laten studies zien dat vrouwen er onevenredig vaak last van hebben. Dit hangt samen met maatschappelijke verwachtingen, stereotype bedreigingen en het gebrek aan rolmodellen in leidinggevende posities. Vrouwen schrijven succes vaker toe aan externe factoren, terwijl mannen dit eerder aan eigen kunnen koppelen.

Impostersyndroom in leiderschapsrollen

Voor managers en leiders kan impostersyndroom bijzonder verlammend werken. De zichtbaarheid van de functie versterkt de angst voor ontmaskering. Tegelijkertijd zorgt de verantwoordelijkheid ervoor dat leiders zich constant afvragen of ze wel de juiste beslissingen nemen. Opvallend genoeg hebben juist goede leiders vaker last van impostersyndroom: zij reflecteren kritisch en twijfelen aan zichzelf, waar narcistische leiders juist blind zijn voor eigen tekortkomingen.

De keerzijde: impostersyndroom als kracht

Niet alle experts zien impostersyndroom uitsluitend als probleem. Sommige onderzoekers stellen dat een gezonde dosis zelfkritiek juist kan aanzetten tot groei en leren. De angst niet goed genoeg te zijn kan motiveren om vaardigheden te blijven ontwikkelen. Het verschil zit in de balans: gezonde zelfkritiek stimuleert, chronische zelfkritiek verlamt.

Van bedrieger naar eigenaar van je succes

Impostersyndroom overwinnen betekent niet dat alle zelfkritiek verdwijnt. Het betekent leren onderscheiden tussen gezonde zelfreflectie en verlammende zelfkritiek. Het vraagt om het internaliseren van eigen successen: niet langer automatisch toeschrijven aan geluk of externe factoren, maar erkennen dat jouw inzet, talent en vaardigheden hebben bijgedragen.

De sleutel ligt in het ontwikkelen van een stevige eigenwaarde die losstaat van prestaties. Zelfvertrouwen is de combinatie van eigenwaarde én vaardigheden. Werken aan beide kanten van deze vergelijking helpt bij het opbouwen van duurzaam zelfvertrouwen. Voor sommigen betekent dit vooral het trainen van vaardigheden, voor anderen juist het versterken van hun fundamentele gevoel van eigenwaarde.

Impostersyndroom verliest zijn greep wanneer je beseft: je bent niet de enige. Dit fenomeen treft zelfs de meest succesvolle mensen. Het herkennen ervan is de eerste stap. De tweede stap is compassie voor jezelf ontwikkelen. En de derde: stap voor stap, teentje voor teentje uit je comfortzone, groeien in het besef dat jij je succes verdient.