Hofstede: grondlegger van intercultureel onderzoek

Toen Geert Hofstede in de jaren zeventig bij IBM onderzoek deed naar organisatiecultuur in 56 landen, kon hij niet bevroeden dat zijn werk decennialang de standaard zou worden voor het begrijpen van cultuurverschillen. Zijn culturele dimensiemodel maakte het voor het eerst mogelijk om op systematische wijze te analyseren hoe mensen uit verschillende landen van elkaar verschillen in waarden, gedrag en communicatiestijlen.

Het werk van Hofstede is nog altijd onmisbaar voor iedereen die internationaal werkt, of dat nu als zakenreiziger, expat, ontwikkelingswerker of onderhandelaar is. Zijn inzichten helpen ons niet alleen andere culturen beter te begrijpen, maar ook onszelf te herkennen in onze eigen culturele vooronderstellingen.

De zes dimensies van cultuur

Het model van Hofstede onderscheidt zes dimensies waarop culturen van elkaar verschillen: machtsafstand (hoe ongelijk zijn mensen?), individualisme versus collectivisme (denken we in 'ik' of 'wij'?), masculiniteit versus femininiteit (competitie of consensus?), onzekerheidsvermijding (hoeveel structuur hebben we nodig?), lange- versus kortetermijnoriëntatie en soberheid versus toegeeflijkheid.

Deze dimensies zijn geen absolute waarheid, maar wel een bruikbaar kompas. Ze helpen ons patronen te herkennen in het gedrag van mensen uit andere culturen, en daarmee misverstanden te voorkomen.

Van theorie naar praktijk: Hofstede in verschillende contexten

Het mooie van het werk van Hofstede is dat het zich laat toepassen in uiteenlopende vakgebieden. In de gezondheidszorg helpt het begrip van culturele dimensies om effectiever te communiceren met patiënten uit andere culturen. In het onderwijs maakt het duidelijk waarom studenten uit verschillende landen anders leren en met andere verwachtingen naar docenten kijken.

Ook in internationale teams blijken de dimensies van Hofstede nuttig. Een Nederlands team dat gewend is aan een lage machtsafstand en veel ruimte voor individueel initiatief, kan botsen met collega's uit hiërarchischere culturen. Herkenning van deze verschillen is de eerste stap naar effectieve samenwerking.

Internationale onderhandelingen en zakelijke relaties

Nergens is het belang van cultureel inzicht zo duidelijk als bij internationale onderhandelingen. Wat Nederlanders ervaren als directe, efficiënte communicatie, kan in andere culturen als onbeleefd of zelfs agressief overkomen. En waar wij streven naar win-win-oplossingen, kan een opponent uit een andere cultuur juist gericht zijn op het behalen van maximaal eigen voordeel.

Kritieken en aanvullingen op het model

Geen enkel model is perfect, en dat geldt ook voor het werk van Hofstede. Critici wijzen erop dat het model nationale culturen als homogeen beschouwt, terwijl binnen landen grote verschillen kunnen bestaan. Ook verandert cultuur in de loop der tijd, en de data van Hofstede stammen uit de jaren zeventig.

Toch blijft het model waardevol als vertrekpunt voor intercultureel begrip. Latere onderzoekers hebben het werk van Hofstede aangevuld met nieuwe perspectieven en dimensies, maar zijn fundamentele inzichten blijven overeind.

De Nederlandse cultuur door de bril van Hofstede

Het is verhelderend om de Nederlandse cultuur eens door de lens van Hofstede te bekijken. Nederland scoort laag op machtsafstand (we zijn egalitair), hoog op individualisme (eigen verantwoordelijkheid staat voorop) en laag op masculiniteit (we zoeken consensus en waarderen solidariteit). We scoren gemiddeld op onzekerheidsvermijding en zijn gericht op de lange termijn.

Dit verklaart waarom Nederlanders in het buitenland soms als te direct, te informeel of te weinig hiërarchisch worden ervaren. Tegelijk maakt het begrijpelijk waarom wij ons verbazen over culturen waar anciënniteit zwaar weegt, waar indirecte communicatie de norm is, of waar de groep altijd boven het individu gaat.

De blijvende relevantie van Hofstede

Ruim vijftig jaar na zijn oorspronkelijke onderzoek blijft het werk van Geert Hofstede actueel. In een tijd waarin teams steeds internationaler worden, waarin digitale communicatie landsgrenzen doet vervagen en waarin migratie culturen met elkaar vermengt, is systematisch begrip van cultuurverschillen belangrijker dan ooit.

De dimensies van Hofstede bieden geen absolute waarheid, maar wel een taal om over cultuurverschillen te praten. Ze maken het bespreekbaar waarom samenwerking soms stroef verloopt, waarom bepaalde managementstijlen in het ene land werken en in het andere niet, en waarom onze eigen aannames niet universeel zijn. Die bewustwording is de eerste stap naar effectieve interculturele communicatie en samenwerking.