Fysieke belasting: een onderschat risico op de werkvloer

Fysieke belasting is de mate waarin het lichaam wordt belast tijdens het werk. Het gaat om de wisselwerking tussen taakeisen en de belastbaarheid van het bewegingsapparaat. Denk aan tillen, duwen, trekken, langdurig in dezelfde houding werken of repeterende bewegingen uitvoeren. Deze belasting kan leiden tot gezondheidsklachten aan rug, nek, schouders en armen – klachten die niet alleen het welzijn van werknemers aantasten, maar ook resulteren in verzuim en productiviteitsverlies.

Waar veel organisaties zich bezighouden met psychosociale arbeidsbelasting, blijft fysieke belasting vaak onderbelicht. Dat terwijl de gevolgen substantieel zijn. Een verkeerde werkhouding, te zware lasten of onvoldoende afwisseling kunnen op termijn leiden tot chronische aandoeningen. Gelukkig bestaat er uitgebreide kennis over hoe je fysieke belasting kunt herkennen, meten en aanpakken.

Vormen van fysieke belasting herkennen

Fysieke belasting kent verschillende gezichten. Bij handmatige belasting gaat het om tillen, dragen, duwen en trekken van lasten. Statische belasting ontstaat door langdurig in dezelfde houding te werken, bijvoorbeeld bij beeldschermwerk of montagewerkzaamheden. Repeterende bewegingen, zoals bij kassamedewerkers of monteurs, kunnen leiden tot overbelastingsklachten. Ook trillingen en geforceerde werkhoudingen vallen onder fysieke belasting.

Elke sector kent zijn eigen specifieke risico's. In de zorg draait het om het verplaatsen van cliënten, in de bouw om zwaar tilwerk, en in laboratoria om onnatuurlijke werkhoudingen bij fijn werk. De kunst is om deze risico's tijdig te signaleren en aan te pakken met de juiste preventieve maatregelen.

Van risico-inventarisatie naar praktische oplossingen

Het aanpakken van fysieke belasting begint met een grondige inventarisatie. De Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) vormt hiervoor de basis. Hierin breng je in kaart welke werkzaamheden een verhoogd risico op fysieke overbelasting met zich meebrengen. Denk aan tilevaluaties, werkplekonderzoeken en het in kaart brengen van repeterende handelingen.

Na de inventarisatie volgt de arbeidshygiënische strategie: eerst probeer je de bron aan te pakken door bijvoorbeeld hefhulpmiddelen in te zetten of werkprocessen aan te passen. Pas als dat onvoldoende effect heeft, volgen maatregelen gericht op de overdracht (zoals instructie over tiltechnieken) en uiteindelijk individuele beschermingsmiddelen. Deze hiërarchie zorgt ervoor dat je de meest effectieve oplossingen prioriteit geeft.

De balans tussen belasting en belastbaarheid

Fysieke belasting wordt pas problematisch wanneer deze de belastbaarheid van de werknemer overstijgt. Die belastbaarheid varieert per persoon en is afhankelijk van leeftijd, fysieke conditie, eerdere klachten en algemene gezondheid. Een twintiger kan wellicht zonder problemen een dag lang tillen, terwijl een vijftigplusser met rugklachten daar snel onder bezwijkt.

Dit maakt het aanpakken van fysieke belasting complex. Het gaat niet alleen om het aanpassen van het werk, maar ook om het versterken van de belastbaarheid van werknemers. Denk aan gestructureerde bewegingsprogramma's, ergonomische voorlichting en tijdige signalering van klachten. Ook leefstijlfactoren als voldoende beweging buiten werktijd, een gezond gewicht en goede slaap dragen bij aan een grotere belastbaarheid.

Preventie loont

Investeren in het voorkomen van fysieke overbelasting heeft een direct rendement. Werknemers met minder klachten verzuimen minder, zijn productiever en blijven langer duurzaam inzetbaar. Dat vraagt om een systematische aanpak: van bewustwording en risicoherkenning tot concrete maatregelen en nazorg.

De kennis is beschikbaar, de wetgeving biedt kaders en de praktijk laat zien dat gerichte interventies werken. Organisaties die fysieke belasting serieus nemen, investeren in het welzijn van hun werknemers én in hun eigen continuïteit. Want gezonde medewerkers vormen de basis van elke succesvolle organisatie – en die basis begint met aandacht voor de mate waarin het lichaam wordt gevraagd te presteren.