Femicide: als geweld tegen vrouwen dodelijk wordt

Femicide – de moord op vrouwen en meisjes vanwege hun geslacht – vormt de dodelijkste manifestatie van gendergerelateerd geweld. Het is geen incident, geen toevallige daad, maar het eindpunt van een escalerende keten van geweld, controle en onderdrukking. Vaak gepleegd door (ex-)partners, vindt femicide zijn oorsprong in diepgewortelde structuren van mannelijke dominantie en misogynie.

In Nederland wordt gemiddeld elke tien dagen een vrouw gedood door haar (ex-)partner. Deze cijfers onderstrepen de bittere noodzaak om patronen te herkennen en te doorbreken. Pas wanneer we femicide benoemen als maatschappelijk probleem – niet als privédrama of incident – kunnen we effectief ingrijpen.

Van culturele patronen naar dodelijk geweld

Femicide staat niet op zichzelf. Het fenomeen is verweven met bredere maatschappelijke structuren waarin macht ongelijk verdeeld is en vrouwenstemmen minder gehoord worden. De wortels reiken dieper dan individuele daders en slachtoffers.

Geweld tegen vrouwen wordt te vaak gezien als losstaande incidenten, maar er is sprake van systematische patronen. Deze patronen manifesteren zich in verschillende gradaties: van ongewenste opmerkingen tot fysiek geweld, en in het meest extreme geval: moord. Het is van levensbelang deze escalatieketen te onderkennen.

Journalistiek als getuige

In Nederland is het vooral het werk van rechtbankverslaggevers geweest dat femicide zichtbaar heeft gemaakt. Zij volgen de rechtszaken, spreken met nabestaanden en leggen patronen bloot die anders onzichtbaar zouden blijven.

De escalatieketen herkennen

Femicide komt zelden uit het niets. Er is vrijwel altijd sprake van een escalatiepatroon: jaloezie, controle, stalking, bedreigingen, en uiteindelijk geweld. Het herkennen van deze signalen kan levens redden.

Stalking wordt nog te vaak afgedaan als overspannen gedrag of als bewijs van grote liefde. Niets is minder waar. Stalking is een vorm van controle en intimidatie die kan escaleren naar levensbedreigende situaties. Het negeren van stalking kan fatale gevolgen hebben.

Van digitale ontmoeting naar dodelijk geweld

De afgelopen jaren zijn er meerdere zaken geweest waarin online ontmoetingen tot drama leidden. Deze gevallen tonen aan hoe gendergerelateerd geweld zich ook in de digitale wereld manifesteert.

Historische wortels van geweld tegen vrouwen

Om femicide werkelijk te begrijpen, moeten we kijken naar de historische dimensie. Geweld tegen vrouwen is geen modern fenomeen, maar heeft diepe wortels in patriarchale structuren die eeuwenlang vorm gaven aan onze samenleving.

De strijd tegen grensoverschrijdend gedrag

Femicide staat aan het uiterste einde van een spectrum van geweld. Om femicide tegen te gaan, moeten we ook ingrijpen bij alle vormen van grensoverschrijdend gedrag die eraan voorafgaan.

Preventie begint met het serieus nemen van signalen en het doorbreken van het zwijgen. Te vaak worden waarschuwingstekenen genegeerd of afgedaan. Een cultuur waarin grensoverschrijdend gedrag wordt genormaliseerd, vormt de voedingsbodem voor ernstiger geweld.

Omgaan met verlies en trauma

Voor nabestaanden van femicide-slachtoffers is het verlies vaak onvoorstelbaar zwaar. Naast het verdriet om het verlies van een dierbare, worstelen zij met vragen, schuld en trauma. Gerichte ondersteuning is essentieel.

Van bewustwording naar actie

Femicide is te voorkomen. Niet door vrouwen te vragen zich anders te gedragen, maar door als samenleving structuren te doorbreken die geweld tegen vrouwen mogelijk maken en in stand houden. Door signalen te herkennen, stalking serieus te nemen, grensoverschrijdend gedrag direct aan te spreken en slachtoffers te geloven.

De cijfers liegen er niet om: elke tien dagen wordt in Nederland een vrouw gedood door haar (ex-)partner. Achter elke statistiek schuilt een mens, een leven, een verhaal. Door femicide te benoemen als het maatschappelijke probleem dat het is – niet als privédrama of incident – maken we de eerste stap naar verandering.

De beschikbare literatuur biedt belangrijke inzichten in patronen, signalen en preventiemogelijkheden. Van journalistieke analyses tot handreikingen voor het herkennen van escalatie: kennis is de eerste stap naar actie. Nu is het aan ons om deze kennis om te zetten in structurele verandering.