Consent: wederzijdse toestemming in relaties én besluitvorming

Het begrip consent kent twee wezenlijk verschillende maar even belangrijke betekenissen. Enerzijds gaat het om vrijwillige, wederzijdse toestemming bij fysiek en seksueel contact. Anderzijds verwijst consent naar een besluitvormingsprincipe waarbij besluiten worden genomen wanneer niemand een overwegend bezwaar heeft. Beide interpretaties delen een fundamenteel uitgangspunt: respect voor autonomie en het recht om nee te zeggen.

In organisaties worstelen teams met de vraag hoe je beslissingen neemt waarbij echt iedereen wordt gehoord. Tegelijkertijd blijft grensoverschrijdend gedrag een urgent onderwerp, zowel in persoonlijke relaties als op de werkvloer. Consent biedt in beide contexten een helder kader voor gelijkwaardigheid en veiligheid.

Consent in besluitvorming: van meerderheidsstem naar gedeeld eigenaarschap

Traditionele besluitvorming baseert zich vaak op meerderheidsbesluiten of hiërarchische autoriteit. Consent biedt een alternatief: een voorstel gaat door wanneer niemand een beargumenteerd bezwaar heeft. Dit betekent niet dat iedereen enthousiast hoeft te zijn, maar wel dat iedereen ermee kan leven en dat bezwaren serieus worden genomen.

Adrian Roest, Karien Dommerholt en Robert Tannemaat leggen in Als elke stem telt uit hoe consent verschilt van consensus. Bij consensus moet iedereen het eens zijn, bij consent gaat het erom dat niemand een overwegend bezwaar heeft. Dit schept ruimte voor diversiteit en voorkomt dat de meerderheid of de grootste mond altijd wint.

Sociocratie: consent als organisatieprincipe

Sociocratie baseert zich op het uitgangspunt dat elk individu gelijkwaardig is en dat elke stem moet worden gehoord. In plaats van te focussen op de meeste stemmen, richt sociocratie zich op alle stemmen. De dialoog rondom argumentatie wordt hierbij cruciaal: waarom heeft iemand bezwaar en welk alternatief kan worden voorgesteld?

Van besluitvorming naar persoonlijke grenzen

De parallel tussen organisatorisch en persoonlijk consent is opvallend. In beide gevallen gaat het om het respecteren van autonomie, het serieus nemen van bezwaren en het creëren van veiligheid. Waar organisaties worstelen met de vraag hoe je alle stemmen hoort, worstelen individuen met de vraag hoe je grenzen stelt en respecteert.

Consent als dynamisch proces bij seksueel contact

Consent bij seksueel contact gaat verder dan een eenmalig ja of nee. Het is een doorlopend proces van afstemming tussen partners, waarbij enthousiaste instemming centraal staat. Deze nuance is essentieel: stilte betekent geen toestemming, en toestemming kan op elk moment worden ingetrokken.

Consent en machtsverhoudingen

Zowel in organisaties als in persoonlijke relaties spelen machtsverhoudingen een cruciale rol bij consent. In hiërarchische relaties – denk aan leidinggevende en medewerker, of zorgverlener en cliënt – is sprake van afhankelijkheid die echte vrijwilligheid kan belemmeren. Dit maakt consent gecompliceerd maar niet minder belangrijk.

Praktische toepassingen: van beleid naar cultuur

Consent vraagt meer dan beleid en procedures. Het vereist een organisatiecultuur waarin mensen zich veilig genoeg voelen om nee te zeggen, bezwaren te uiten en grenzen te stellen. Psychologische veiligheid vormt hierbij de basis: zonder vertrouwen geen oprechte toestemming.

De spanning tussen efficiëntie en inclusie

Een veelgehoorde kritiek op consent-besluitvorming is dat het tijdrovend is. En inderdaad: alle stemmen horen kost meer tijd dan een directief besluit. Toch blijkt in de praktijk dat besluiten die met consent worden genomen, vaak sneller worden geïmplementeerd omdat iedereen zich gehoord voelt en echt achter het besluit staat.

Consent in diverse contexten

Of het nu gaat om besluitvorming in teams, het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag of het bespreken van seksualiteit met jongeren – consent vereist altijd heldere communicatie en wederzijds respect. De kern blijft gelijk: autonomie respecteren en ruimte geven voor een oprecht ja of nee.

Organisaties die consent serieus nemen, creëren omgevingen waarin mensen zich veilig voelen hun stem te laten horen. Dit geldt zowel voor vergaderzalen als voor situaties waarin fysieke grenzen een rol spelen. De investering in het opbouwen van deze cultuur loont: meer betrokkenheid, minder conflicten en beslissingen die gedragen worden.

Van theorie naar praktijk

Consent implementeren – in welke vorm dan ook – is geen kwestie van een training of een nieuw formulier. Het vraagt om een fundamentele verschuiving in hoe we met elkaar omgaan. Van hiërarchie naar gelijkwaardigheid, van aannames naar expliciete communicatie, van automatisme naar bewuste keuzes.

De literatuur over consent laat zien dat deze verschuiving mogelijk is, maar niet gemakkelijk. Het vereist oefening, geduld en de bereidheid om ongemakkelijke gesprekken aan te gaan. Tegelijkertijd tonen succesvolle voorbeelden aan dat organisaties en relaties erdoor versterkt worden: meer vertrouwen, meer betrokkenheid en uiteindelijk betere uitkomsten voor iedereen.

Consent is geen doel op zich, maar een middel om mensen echt te zien, te horen en te respecteren. In een tijd waarin zowel polarisatie als grensoverschrijdend gedrag toenemen, biedt dit principe een helder kompas. De vraag is niet of we consent nodig hebben, maar hoe we het onderdeel maken van onze dagelijkse praktijk.