Acceptance and commitment therapy: accepteren, verbinden en handelen vanuit waarden

Acceptance and commitment therapy — ACT, uitgesproken als het woord 'act' — is een vorm van gedragstherapie die eind jaren tachtig werd ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Steven C. Hayes. Waar klassieke cognitieve therapie erop gericht is negatieve gedachten te veranderen of te weerleggen, kiest ACT een andere weg: leer gedachten en gevoelens te accepteren zoals ze zijn, en richt je aandacht op wat echt belangrijk voor je is. Niet het bestrijden van innerlijk ongemak, maar het vergroten van psychologische flexibiliteit staat centraal.

ACT steunt op zes kernprocessen: acceptatie, cognitieve defusie, aandacht voor het hier en nu, zelf-als-context, waarden en toegewijd handelen. Samen vormen ze de basis van wat ACT-beoefenaars het hexaflex-model noemen. Dit raamwerk helpt zowel cliënten als professionals om vastgelopen patronen te doorbreken en een leven te leiden dat aansluit bij persoonlijke waarden — ook als pijn, angst of twijfel niet verdwijnen.

De Nederlandse autoriteit op het gebied van ACT

Niemand heeft ACT in Nederland zo breed bekend gemaakt als Gijs Jansen. Als ACT-therapeut, trainer en schrijver bouwde hij een indrukwekkend oeuvre op dat zowel zelfhulpboeken als diepgaande professionele werken omvat. Hij werkt samen met grondlegger Steven C. Hayes en ontwikkelde via zijn bedrijf ACT Guide en PsychFlex een breed scala aan trainingen en online materialen. Zijn boeken onderscheiden zich door een combinatie van wetenschappelijke diepgang en toegankelijk schrijven.

ACT internationaal: de praktische benadering van Russ Harris

Terwijl Gijs Jansen de Nederlandse markt domineert, is de Australische arts en therapeut Russ Harris internationaal een van de bekendste ACT-auteurs. Harris werd opgeleid door de grondleggers van ACT zelf en is beroemd om zijn vermogen om een complexe therapievorm helder en toegankelijk te maken. Zijn aanpak sluit goed aan bij die van Jansen, maar vanuit een andere culturele en klinische achtergrond — wat zijn werk een welkome aanvulling maakt op de Nederlandse literatuur.

ACT in coaching: van therapiekamer naar coachpraktijk

ACT is niet alleen een therapeutische methode — het heeft ook een stevige plek veroverd binnen de coachingspraktijk. Coaches ontdekken dat de ACT-principes goed aansluiten bij vraagstukken rond vastlopen, waarden en gedragsverandering. De vertaalslag van therapieruimte naar coachingsgesprek vraagt wel om specifieke kennis en vaardigheden, en gelukkig zijn daar inmiddels uitstekende Nederlandstalige werken voor beschikbaar.

Jaantje Thiadens en Sergio van der Pluijm werken al jaren samen aan de integratie van ACT binnen coaching. Van der Pluijm ontwikkelde zijn aanpak in de reclasseringspraktijk, waar hij merkte dat drie methoden keer op keer werkten: motiverende gespreksvoering, oplossingsgericht coachen — en ACT. Thiadens zet ACT in in haar coachpraktijk, in opleidingen en in liefdesworkshops voor stellen.

ACT in groepen en met creatieve werkvormen

Niet iedereen werkt in een individuele therapeutische setting. ACT leent zich uitstekend voor groepswerk, en ook de combinatie met creatieve werkvormen blijkt vruchtbaar. Beeldend therapeut en ACT-opleider Sissel Langeveld laat zien hoe creatieve expressie en ACT-principes elkaar kunnen versterken. Haar benadering is bijzonder waardevol voor mensen die moeite hebben met verbaliseren of die baat hebben bij een non-verbale ingang.

Psychologische flexibiliteit als fundament

Een terugkerend begrip in de ACT-literatuur is psychologische flexibiliteit: het vermogen om open, bewust en actief te reageren op wat het leven brengt. Het is niet een eigenschap die je hebt of niet hebt, maar iets dat je kunt trainen. Twee werken verdiepen dit begrip vanuit verschillende invalshoeken: een wetenschappelijk onderbouwde collectieve bijdrage aan het vakgebied, en een praktisch zelfhulpboek gericht op balans in het dagelijks leven.

ACT bij lichamelijke klachten en chronische pijn

Een van de sterkste bewijsgebieden voor ACT is de toepassing bij chronische pijn en lichamelijke klachten. De gedachte dat je chronische pijn kunt 'overwinnen' blijkt voor veel mensen een doodlopende weg — ACT biedt een alternatief: leer samen te leven met pijn zonder dat die pijn je leven bepaalt. Door de aandacht te verleggen van pijnbestrijding naar waardegedreven handelen, kunnen mensen hun kwaliteit van leven aanzienlijk verbeteren.

Nieuw: het leven omarmen met ACT

ACT blijft zich ontwikkelen, zowel wetenschappelijk als in de praktijk. Gijs Jansen werkt voortdurend aan nieuwe toepassingen en publiceert regelmatig. Zijn nieuwste werk laat zien hoe ACT-principes ook buiten de therapieruimte bruikbaar zijn — voor iedereen die meer uit het leven wil halen.

Conclusie: een rijke en groeiende vaktraditie

Acceptance and commitment therapy is inmiddels veel meer dan een therapeutische niche. Het is uitgegroeid tot een brede, wetenschappelijk gefundeerde benadering met toepassingen in therapie, coaching, groepswerk, creatieve begeleiding en zelfhulp. De Nederlandstalige literatuur op dit gebied is de afgelopen jaren sterk gegroeid, met werken die geschikt zijn voor zowel professionals als geïnteresseerde lezers zonder therapeutische achtergrond.

Of je nu voor het eerst kennismaakt met ACT, of je bestaande praktijk wilt verdiepen: de boeken op deze pagina vormen samen een solide basis. Van de toegankelijke zelfhulpboeken van Gijs Jansen tot de diepgaande vakwerken over specifieke toepassingen — er is voor elk niveau en elke context een passend startpunt te vinden.