BEPS: het internationale project tegen belastingontwijking

Base Erosion and Profit Shifting – kortweg BEPS – is het omvangrijkste internationale belastingproject van de afgelopen decennia. Onder regie van de OESO en de G20 werden vijftien actiepunten ontwikkeld om te voorkomen dat multinationale ondernemingen hun winsten kunstmatig verschuiven naar landen met lage of geen belastingdruk. Wat begon als een technisch actieplan in 2013, leidde uiteindelijk tot een wereldwijde minimumbelasting van vijftien procent voor grote bedrijven.

De gevolgen van BEPS reiken ver: van nieuwe rapportageverplichtingen en anti-misbruikregels tot een ingrijpende hervorming van het internationale vennootschapsbelastingstelsel. Op deze pagina vindt u de belangrijkste boeken en auteurs die u helpen dit complexe domein te doorgronden.

Van BEPS 1.0 naar de minimumbelasting

De eerste fase van BEPS resulteerde in vijftien actierapporten die landen vrijwillig konden implementeren. Al snel bleek dat dit onvoldoende was. BEPS 2.0 – de zogenoemde twee-pijleroplossing – ging verder: pijler één herverdeelt heffingsrechten over marktlanden, pijler twee introduceert een wereldwijde minimumbelasting. Nederland vertaalde deze tweede pijler in de Wet minimumbelasting 2024. Het boek Van BEPS tot de Wet minimumbelasting 2024 van Maarten de Wilde volgt dit traject van begin tot eind.

Anti-misbruikregels: de juridische uitwerking van BEPS

Een van de meest concrete uitkomsten van het BEPS-project is de invoering van talrijke anti-misbruikbepalingen in nationale wetgeving en belastingverdragen. Deze regels zijn bedoeld om constructies te bestrijden die juridisch toegestaan zijn maar in strijd zijn met de geest van de wet. Het BEPS-project fungeerde als katalysator voor een golf aan nieuwe bepalingen, ook via het Multilateraal Verdrag (MLI), waarmee tientallen verdragen tegelijk werden aangepast.

Internationaal en Europees belastingrecht: het grotere kader

BEPS kan niet los worden gezien van het bredere internationale en Europese belastingrecht. De Europese Unie vertaalde veel BEPS-maatregelen in bindende richtlijnen, zoals de Anti Tax Avoidance Directives (ATAD 1 en 2) en de richtlijn voor de minimumbelasting. Het is onmisbaar om BEPS te bestuderen in samenhang met het ruimere stelsel van verdragsrecht en EU-recht. Het boek Wegwijs in het Internationaal en Europees Belastingrecht – deel A van I.J.J. Burgers en collega's aan de Rijksuniversiteit Groningen biedt dit ruimere kader, met een volledig hoofdstuk gewijd aan BEPS.

BEPS en de Nederlandse vennootschapsbelasting

De Nederlandse vennootschapsbelasting onderging als gevolg van BEPS ingrijpende wijzigingen. Denk aan de invoering van de earningsstrippingmaatregel, de aanscherping van de CFC-regels en de uitbreiding van de substance-eisen voor houdstermaatschappijen. De jaarlijkse VPB-almanak biedt een praktisch overzicht van alle relevante bepalingen, inclusief de BEPS-gerelateerde aanpassingen die in de afgelopen jaren zijn doorgevoerd.

Transparantie en informatie-uitwisseling als ruggengraat

Een cruciaal maar onderbelicht onderdeel van BEPS is de verbetering van internationale fiscale transparantie. Actiepunten 5, 12 en 13 richtten zich op automatische uitwisseling van belastingrulings, country-by-country reporting en mandatory disclosure. Zonder effectieve gegevensuitwisseling tussen belastingdiensten kunnen afspraken over minimumbelasting immers niet worden gehandhaafd. Dit heeft geleid tot een aanzienlijke uitbreiding van rapportageverplichtingen voor multinationale ondernemingen wereldwijd.

Conclusie: BEPS als keerpunt in het internationale belastingrecht

Het BEPS-project heeft het internationale belastinglandschap blijvend veranderd. Wat begon als een agenda om de ergste uitwassen van belastingontwijking te bestrijden, groeide uit tot een fundamentele herziening van de spelregels waarop landen belasting heffen over multinationale winsten. De invoering van een wereldwijde minimumbelasting van vijftien procent markeert een historisch keerpunt dat decennia van race-to-the-bottom beleid doorbreekt.

Of u nu advocaat, belastingadviseur, beleidsmedewerker of academicus bent: de werken op deze pagina bieden samen een volledig beeld – van de juridische uitwerking van anti-misbruikregels en de inbedding in het Europese recht, tot de praktische gevolgen voor de Nederlandse vennootschapsbelasting en de internationale informatie-uitwisseling die dit alles mogelijk moet maken.