De Israëlische genocide in Gaza is voor El Hamidi de trigger geweest voor het schrijven van dit boek. Politici en invloedrijke instituties trekken geen rode lijn. Het Westen toont zich moreel onverschillig ten opzichte van de vernietiging van islamitische mensenlevens. El Hamidi is opgegroeid na 11 september en heeft iets dergelijks eerder meegemaakt. Met Stakkers en wolven blijft hij terugduwen tegen de giftige taal over moslims en de verrechtsing van Nederland.
‘Kinderen van een mindere god’
De Palestijnse zaak is een kruitvat waar je je als Marokkaans-Nederlandse journalist niet in mengt. Dat is een strijd die je niet kunt winnen. Die boodschap had El Hamidi meegekregen toen hij als columnist bij NRC begon, en dus beoefende hij een vorm van zelfcensuur. Maar ook zijn schrijven over schending van internationaal recht door Israël werd bekritiseerd en hij werd door de politiek verdacht gemaakt als ‘Hamas-sympathisant’.
Een collega had hem er al op gewezen: zijn intenties worden gewantrouwd vanwege zijn afkomst. Het bleef knagen en na de Israëlische geweldsspiraal als antwoord op de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 en de uiterst rechtse verkiezingswinst in Nederland had El Hamidi het gevoel dat er opnieuw naar moslims werd gekeken als ‘kinderen van een mindere god’.
‘Eigen volk eerst’
Toen zijn negenjarige dochter de ‘minder Marokkanen’-uitspraak op het Jeugdjournaal hoorde, wilde El Hamidi haar geruststellen. Haat is een naar menselijk trekje waarmee je leert leven. Het confronteerde hem ermee dat hij na al die jaren daarmee had leren leven.
Toch voelde de verkiezingswinst van Wilders in 2024 als een stomp in zijn maag. Deze uitslag (en de volgende) laat zich volgens El Hamidi samenvatten in de woorden: eigen volk eerst. Hij ziet in de uiterst rechtse stemmers enerzijds overtuigde vreemdelingenhaters en anderzijds teleurgestelde mensen voor wie racisme geen dealbreaker is. Dat laatste vindt hij het ergst.
Herdenken
El Hamidi komt uit Rotterdam, de stad die deels door Duitse brandbommen is verwoest en waar de brandgrens nog altijd zichtbaar is. Hij probeert zich voor te stellen hoe de traag en laagvliegende Heinkel-bommenwerpers boven de stad vlogen. NRC-journalist Henk Hofland maakte dit mee en beschreef hoe de binnenstad ’s nachts in brand stond.
El Hamidi bezocht in 2010 Syrië, nog vóór de oorlog daar. Syriërs in Rotterdam kwamen in 2016 bijeen bij het standbeeld van Zadkine, De verwoeste stad, voor een wake voor de burgers van Aleppo. In 2024 werd El Hamidi gevraagd door het Comité Herdenking om de H.J.A. Hoflandlezing te houden in Rotterdam. Hij merkt hoe gevoelig herdenken ligt, terwijl er bommen op Gaza vallen en Nederlandse instituties verkrampen bij discussies over genocidale intenties.
Nederlander en Marokkaan
Er gaan steeds minder dagen voorbij waarop El Hamidi vergeet dat hij Marokkaan is. Hij doet verslag van de situatie rond de Maccabi-rellen, toen de Israëlische voetbalclub in Amsterdam een uitwedstrijd speelde. Behalve de gebruikelijke hooligans zaten er ook veel dienstplichtigen tussen de Israëlische supporters. Ze hadden Palestijnse vlaggen van gevels gerukt en gingen de confrontatie aan met Marokkaanse taxichauffeurs. Op de Dam scandeerden ze in het Hebreeuws leuzen als ‘dood aan de Arabieren’.
Noord-Afrikaanse straatvechters uit Amsterdam sloegen terug. In de media werd het Israëlische frame van een ‘pogrom’ en Jodenjacht overgenomen. Marokkanen in Nederland wisten: dit wordt prijsschieten op Marokkaans-Nederlandse jongeren. Het kabinet-Schoof sprak in de nasleep over een ‘integratieprobleem’. Dit is waar biculturele Nederlanders constant mee worden geconfronteerd.
Incasseren
De titel van het boek, Stakkers en wolven, verwijst naar een citaat van Gerrit Komrij, die in een column in NRC Handelsblad over moslims schreef: ‘We hebben ze als stakkers verwend en krijgen ze als wolven terug’. Opiniemaker Wierd Duk schrijft over een ‘islamitische vijfde colonne in Nederland’. Het Nederlandse islamdebat is flink ontspoord.
El Hamidi maakt duidelijk dat een hele stoet aan publicisten en opiniemakers heeft bijgedragen aan het huidige racistische klimaat rondom de aanwezigheid van ruim een miljoen islamitische Nederlanders. Hij heeft zijn hele leven te horen gekregen dat hij als moslim maar moest incasseren. Met deze titel laat hij opiniërend Nederland incasseren.
Mekka
Stakkers en wolven eindigt met het verslag van zijn bedevaartsreis naar Mekka ter begeleiding van zijn moeder, die slecht ter been is. In het huidige Saoedi-Arabië is er een heuse bedevaartsindustrie, die surrealistisch aandoet in het hypermoderne land. Hoewel het niet zijn eigen verlangen was om deze tocht te maken, wordt hij meegezogen in het cliché.
Ook hij voelt de kracht van het heiligdom en komt thuis als een herboren man. Hij heeft opnieuw kunnen inchecken bij zijn morele kompas en constateert: de wereld is het waard om voor te strijden. Dat doet El Hamidi met dit boek. Het boek, of pamflet, past in een lijn van recente publicaties van schrijvers en journalisten zoals Cinan Çankaya en Omar El Akkad. Stakkers en wolven vertolkt een belangrijk perspectief waarvan je als witte Nederlander niet altijd de nuance meekrijgt.
Over Freija van Duijne
Freija van Duijne was van 2013 tot 2018 voorzitter van de Dutch Future Society. Zij heeft meer dan tien jaar werkervaring als toekomstverkenner en strateeg in diverse overheidsorganisaties. Freija werkt vanuit haar bedrijf Future Motions en geeft trainingen en lezingen op gebied van toekomstverkennen.