Als manager is jouw doel helder: je wilt een team dat presteert, innoveert en resultaten boekt. We streven allemaal naar die ideale flow waarin neuzen dezelfde kant op staan en de samenwerking vlekkeloos verloopt. Maar de realiteit van de werkvloer is vaak weerbarstiger. Conflicten sudderen, persoonlijkheden botsen en in de huidige werkomgeving is miscommunicatie aan de orde van de dag.
Hoe ga je als leider om met teamleden die je niet vertrouwt, waar je het niet mee eens bent, of die je simpelweg niet mag? De reflex is vaak: forceren of negeren. Maar wat als juist in die frictie de sleutel ligt tot echte transformatie?
In zijn boek Collaborating with the Enemy: How to Work with People You Don’t Agree with or Like or Trust biedt Adam Kahane een verfrissend perspectief dat essentieel is voor elke leider die te maken heeft met complexe teamdynamiek. Het boek introduceert concepten die je helpen om conflicten niet alleen op te lossen, maar ze te gebruiken als brandstof voor groei en inclusiviteit.
Van conventioneel naar ‘stretch collaboration’
Bij veel managementtrainingen leer je de ‘conventionele samenwerking’. Dit werkt perfect in overzichtelijke situaties: we bepalen een doel, verdelen de rollen en gaan aan de slag. Iedereen is het eens over de richting en de sfeer is harmonieus.
Echter, in de complexe en snel veranderende omgevingen waarin jij opereert, denk aan reorganisaties, diverse teams of onzekere tijden, werkt dit vaak niet. Kahane introduceert hier ‘stretch collaboration’. Dit type samenwerking is niet gebaseerd op harmonie of consensus, maar erkent dat je soms moet samenwerken met mensen met wie je fundamenteel van mening verschilt.
Voor jou als manager betekent dit een shift in mindset. In plaats van te proberen elke neus dezelfde kant op te dwingen (wat vaak leidt tot passieve weerstand), leer je omgaan met pluraliteit. Je accepteert dat er verschillende waarheden naast elkaar bestaan in je team. Dit is de essentie van inclusiviteit: ruimte maken voor verschil, zonder dat hoge prestaties stilvallen.
De balans tussen liefde, macht en rechtvaardigheid
Een van de krachtigste inzichten voor leiders is Kahane’s analyse van drie drijfveren: liefde, macht en rechtvaardigheid.
- Liefde gaat over de drang naar eenheid en verbinding. Het is de basis voor een veilige werkomgeving. Te veel focus hierop kan echter leiden tot sentimentaliteit, waarbij we conflicten onder het tapijt vegen om de ‘goede sfeer’ te behouden.
- Macht is de drive om jezelf te realiseren en dingen voor elkaar te krijgen. Zonder macht gebeurt er niets; het is de motor van actie en resultaat. Maar zonder de verbinding van liefde kan macht roekeloos en destructief worden.
- Rechtvaardigheid zorgt ervoor dat de structuren eerlijk zijn en dat iedereen gelijke kansen krijgt. Het voorkomt dat macht wordt misbruikt en zorgt ervoor dat samenwerking duurzaam is.
In mijn werk als inclusiestrateeg kom ik vaak tegen dat teams uit balans zijn. Een team met te veel focus op ‘liefde’ is gezellig, maar vermijdt moedige gesprekken. Hierdoor blijven prestaties achter. Aan de andere kant zorgt een focus op puur ‘macht’ voor een toxische cultuur waarin mensen afhaken.
Stretch collaboration vraagt van jou om deze elementen continu te balanceren. Wil je de teamperformance verbeteren? Dan moet je soms macht gebruiken om knopen door te hakken. Wil je het verloop verlagen? Dan moet je investeren in verbinding (liefde). Wil je conflicten duurzaam oplossen? Dan moet je zorgen dat iedereen zich eerlijk behandeld voelt (rechtvaardigheid). Effectief leiderschap is het dansen tussen deze drie polen.
Stop met ‘enemyfying’
Conflicten in teams escaleren vaak doordat we de ander tot ‘vijand’ maken. Kahane noemt dit ‘enemyfying’. We denken: ‘Als die ene collega gewoon zou doen wat ik zeg, was het probleem opgelost.’ We leggen de schuld volledig buiten onszelf.
Dit is een valkuil voor productiviteit. Zolang jij of je teamleden in deze modus zitten, verandert er niets. Het boek biedt praktische handvatten om dit patroon te doorbreken. Het begint met zelfreflectie: wat is jouw aandeel in de situatie? In plaats van te wachten tot de ander verandert, moedigt Kahane je aan om je eigen perspectief te verschuiven.
Door te stoppen met het zwartmaken van de ‘tegenpartij’, open je de deur naar nieuwe oplossingen. Dit betekent niet dat je het met iedereen eens moet zijn of gedrag moet tolereren dat de integriteit schaadt. Het betekent wel dat je bereid bent om de complexiteit van menselijke interacties te omarmen om zo tot een werkbare relatie te komen.
Experimenteren in plaats van dicteren
In complexe situaties is de uitkomst zelden voorspelbaar. Oorzaak en gevolg zijn niet lineair. Daarom pleit Kahane voor een aanpak van continu experimenteren. Als leider hoef je niet hét antwoord te hebben.
Creëer een cultuur waarin het veilig is om dingen uit te proberen. Werkt een bepaalde vergaderstructuur niet? Probeer iets anders. Loopt de communicatie tussen twee afdelingen stroef? Zet een kleinschalig experiment op om dit te verbeteren. Door flexibel te zijn en samen te leren (adaptatie), bouw je aan een veerkrachtig team dat snel kan inspelen op veranderingen.
versterk je team door conflict te omarmen
Samenwerken met mensen die je niet mag of vertrouwt, is misschien wel een van de zwaarste taken van een leider. Maar het is ook de meest noodzakelijke. Weglopen of forceren zijn opties, maar zelden de meest duurzame.
Door de principes van stretch collaboration toe te passen, transformeer je conflicten van obstakels naar kansen. Je creëert een omgeving waarin diversiteit in mening, achtergrond en stijl niet wordt gezien als een probleem, maar als een kracht.
Wil jij je leiderschapsskills naar een hoger niveau tillen en de tevredenheid in je team verhogen? Begin dan met het herwaarderen van de wrijving. Stap in de complexiteit, balanceer macht met verbinding en durf te experimenteren. Zo bouw je niet alleen aan een efficiënter team, maar ook aan een werkvloer waar iedereen zich gehoord en gewaardeerd voelt.
Over Vivian Acquah
Als inclusie-strateeg en CQ-facilitator ondersteunt Vivian Acquah leiders en hun teams bij het wegnemen van barrières die de effectieve samenwerking hinderen.