Maak het speels! - Hoe je als sportcoach ruimte maakt voor plezier en groei

In Maak het speels! laat ik zien hoe je de kracht van spelen centraal zet. Het boek met acht praktische speelregels is geschreven voor sportcoaches op het veld, in de gymzaal of op het plein. Maar het is zeker ook geschikt voor iedereen die meer speelsheid en creativiteit wil veroorzaken.

grasvlekken

Ik ben opgegroeid in het Noord-Hollandse Grootebroek, met grasvlekken op mijn knieën en een bal die zelden verder dan een paar meter bij me vandaan was. Spelen was geen bezigheid, het was mijn manier van leven. Op straat deden we aan stoepranden en putjesvoetbal tot het donker werd. In het park bouwden we hutten van stro of hout. Er waren geen doelstellingen, geen schema’s, geen analyses. Er was alleen fantasie, strijd en lachen tot je buikpijn had.

vrijheid, zelfvertrouwen en verbondenheid

Dáár leerde ik wat spel met je doet: het geeft vrijheid, zelfvertrouwen en verbondenheid. Mijn vader stond al jaren als trainer op het veld bij voetbalvereniging De Zouaven. Wat hem bijzonder maakte, was niet per se zijn tactiek, maar zijn manier van begeleiden. Hij gaf veel positieve feedback. Als iets lukte, benoemde hij het. Als iets mislukte, zag hij wat er al goed ging. Je voelde je gezien. En juist daardoor durfde je opnieuw te proberen.

Positieve bekrachtiging

Pas jaren later, tijdens mijn studies Bewegingswetenschappen en Sportpsychologie, begreep ik waarom dat zo krachtig was. Positieve bekrachtiging vergroot de motivatie. Het gevoel van competentie versterkt de leerbereidheid. Wie zich veilig voelt, durft risico’s te nemen. Wat mijn vader intuïtief deed, bleek wetenschappelijk onderbouwd: plezier en ontwikkeling versterken elkaar.

Toen wij met De Zouaven C1 tegen Ajax speelden en het hele dorp langs de lijn stond, zei hij vooraf: ‘Geniet van het publiek en heb vooral plezier.’ We wonnen met 5-4. Niet omdat we zoveel beter waren, maar omdat we vrij durfden te spelen.

doorzettingsvermogen

Jaren later trainde ik bij Ajax op De Toekomst. De intensiteit en prestatiedruk vormden me. Ik ontwikkelde discipline en doorzettingsvermogen, maar ik voelde ook hoe ontwikkeling smal kan worden wanneer alleen winnen het kompas is. Plezier werd soms ondergeschikt aan het resultaat.

Toen ik vervolgens een zware kruisbandblessure kreeg en mijn spelersdroom uiteenspatte, werd dat besef alleen maar sterker. Niemand leert je hoe je omgaat met teleurstelling als alles altijd om winnen draait. In die stille periode ontdekte ik dat ontwikkeling niet lineair is.

prestatiedenken

Als beginnend trainer en later hoofd Opleidingen nam ik onbewust veel van dat prestatiedenken mee. Ik dacht dat opleiden betekende: technieken inslijpen, patronen herhalen en automatismen creëren. Veel herhalen. Strakker coachen. Minder ruimte voor afwijking. Ik wisselde weleens spelers om een wedstrijd te winnen. Niet omdat het paste bij hun ontwikkeling, maar omdat ik de uitslag belangrijk vond.

Wat ik zag, was dat ik het tegenovergestelde bereikte van wat ik wilde. Spelers werden voorzichtiger. Minder creatief. Soms zelfs gespannen. Langzaam begon mijn visie te kantelen. Ik zag dat spelers groeiden wanneer ze ruimte kregen om te proberen. Wanneer fouten geen afrekening waren, maar informatie. Wanneer plezier niet het resultaat was van goed spelen, maar de voorwaarde ervoor.

opleidingspad

Sindsdien houd ik vast aan het opleidingspad in plaats van aan de korte termijn van aanstaande zaterdag. Ik ben minder gaan reageren op incidenten en durf meer te vertrouwen op het proces. Spel is geen tegenhanger van prestatie, het is de motor ervan.

Maak het speels! gaat over wat ik heb geleerd op het veld, in de kleedkamer en in de bestuurskamer. Over wat ik zelf heb gemist. En over wat het verschil maakt. Haal eruit wat bij je past. En blijf altijd spelen.